Restorative Dentistry I dersinin bu oturumu, restoratif yaklaşımın amacından klinik endikasyonlara, örnek uygulamalardan dişin temel anatomik diline ilerler. Çalışırken her terimi bir diş üzerinde yerleştirin: hangi dokudan, hangi yüzeyden ve hangi tedavi kararından söz edildiğini birlikte düşünün.

1. Restoratif diş hekimliğinin kapsamı ve koruyucu ilke

Kaynak slaytlar: 1–9

1.1 Restorative ve restoration neyi ifade eder?

Dersin açılışındaki restorative, bozulmuş fonksiyonun ve estetiğin yeniden sağlanması fikrini taşır. Ön diş fotoğrafları, aynı dişte şekil, uzunluk, genişlik, yüzey dokusu ve komşu dişlerle uyum gibi özelliklerin birlikte değerlendirildiğini hatırlatır. Fonksiyon yalnız çiğneme değildir; ön dişlerde kesme, konuşma ve komşu dişlerle uygun temas da önemlidir. Estetik ise yalnız “beyazlık” değildir: kontur, simetri, ışığın yüzeyden yansıması ve diş etiyle ilişkinin doğal görünmesi de sonuca katılır. Slayt 2–4, bu değerlendirmeyi özellikle anterior diş fotoğrafları üzerinden açar; oklar ve daireler diş boyutu ile kesici kenar bölgelerine dikkat çeker.

Restoration sözcüğü, slayt 5'te “özgüne olabildiğince yakın biçimde onarma ve yenileme” olarak verilir. Klinik karşılığı, kaybolan diş dokusunun yerini uygun bir materyal veya protez yapıyla doldururken dişin biçimini ve görevini geri kazandırmaktır. “Özgüne yakınlık” mutlak bir kopya anlamına gelmez: çürük temizlendikten sonra kalan sağlam dokunun miktarı ve pulpanın durumu sınır koyar. Başarılı restorasyonun yalnız görünüşüne bakılmaz; kenar uyumu, temaslar, temizlenebilirlik ve biyolojik uyum da izlenir. Böylece restorative yaklaşım bir hedefi, restoration ise bu hedefe ulaşmak için yapılan onarımı anlatır.

1.2 Conservative dentistry ve restoratif tedavinin amacı

Slayt 6'daki conservative dentistry ifadesi, mümkün olan en az doku kaybıyla tedavi etme ilkesine bağlanmalıdır. Slayt ayrıca “conservative” sözcüğünün gündelik dilde geleneklere bağlı olma anlamını verir. Bu sözlük anlamı klinik kararı açıklamaz. Restoratif işlem sırasında çürük dokunun uzaklaştırılması ya da preparasyon gerekebilir; koruyuculuk, her koşulda hiçbir girişim yapılmaması demek değildir. Öğrencinin odaklanacağı ölçüt, gerekli tedaviyi yaparken sağlam mine ve dentini gereksiz yere kaybetmemektir.

Slayt 7, restorative dentistry alanını, çürük, travma veya aşınmanın dişin sert dokularında oluşturduğu hasarın tanı ve tedavisiyle ilgilenen sanat ve bilim olarak tanımlar. “Bilim”, lezyonun nedenini ve dokuların durumunu değerlendirmeyi; “sanat”, anatomik ve estetik biçimi hastaya uygun yeniden kurmayı vurgular. Sert dokular denince bu oturumda özellikle mine ve dentin akla gelir; pulpa ise canlı iç doku olarak korunması gereken yapıdır. Slayt 8'in tedavi amacı, sağlam diş yapısı kaybını ve vital dokuya, özellikle pulpaya verilecek zararı en aza indirmektir. Bu nedenle lezyonu görür görmez büyük bir kavite açmak restoratif düşüncenin amacıyla bağdaşmaz.

Slayt 9, kapsamı genişletir: kayıp karyöz (çürüğe bağlı) veya non-karyöz (çürük dışı) lezyondan doğabilir. İki durumda da amaç yalnız boşluğu kapatmak değil, kaybedilen estetik ve fonksiyonu geri kazandırmaktır. Non-karyöz doku kaybında etken aşınma veya travma olabilir; lezyonun nedeni bilinmeden yapılan onarım aynı problemin sürmesine yol açabilir. Bu dersin sonraki klinik örnekleri, “hangi doku niçin kaybedildi?” sorusunu görünür kılar.

2. Endikasyonlar: önleme, onarım ve yenileme kararı

Kaynak slaytlar: 10–12

2.1 Üç temel tedavi gereksinimi

Slayt 10, restoratif diş hekimliği endikasyonlarını üç temel gereksinimde toplar. Birincisi diş çürüğüdür: lezyonun aktivitesi, yüzey bütünlüğü ve doku kaybı değerlendirilerek önleyici veya restoratif bir yol seçilir. İkincisi malforme, renklenmiş, estetik açıdan hoş görünmeyen ya da kırılmış dişlerdir. Bu grup, yalnız çürüğün tedavi nedeni olmadığını gösterir; gelişimsel şekil bozukluğu, görünüm farkı ve travmatik kırık da hastanın gereksinimini belirleyebilir. Üçüncüsü restorasyonun onarılması veya değiştirilmesidir. Daha önce yapılmış bir restorasyonun küçük bir bölümü bozulduğunda tümünü sökmek ile kusuru yerel olarak onarmak aynı karar değildir.

Slayt 11'de tek başına verilen prevention (önleme), tedavi düşüncesinin başlangıcıdır. Amaç yeni hasarı önlemek veya erken durumun ilerlemesini durdurmaktır. Slayt 12'deki repair (onarım), sınırlı hasarın ilgili bölümüne müdahale ederek kalan sağlam yapıdan yararlanmayı anlatır. Bu iki kısa slaytı “her lezyon doldurulur” şeklinde okumayın: önleme, onarım ve gerektiğinde yenileme farklı tedavi düzeyleridir. Seçim için muayene gerekir; sunum bu aşamada belirli bir çürük sınıflaması ya da kesin işlem protokolü vermez.

2.2 Karar düzeylerini ayırma

Önleme, zarar oluşmadan veya ilerlemeden riski azaltmaya yönelir. Onarım, belirli bir kusuru giderir. Yenileme/değiştirme, mevcut restorasyonun bütünüyle değiştirilmesini gerektirebilir. Bu ayrım, slayt 10'daki “restoration, repair, or replacement” ifadesini klinik akışa yerleştirir. Sınırlı bir kusurun varlığı otomatik olarak tüm restorasyonun değişmesi anlamına gelmez; aynı şekilde geniş bir başarısızlık da küçük bir yüzey düzeltmesiyle çözülemeyebilir. Karar, sağlam kalan diş dokusunun korunması ve fonksiyonun güvenilir biçimde geri kurulmasıyla birlikte verilir.

3. Non-karyöz kayıp ve anterior estetik örnekleri

Kaynak slaytlar: 13–17

3.1 Non-karyöz lezyon ve diastema

Slayt 13, non-carious lesion yani çürük dışı lezyonun restorasyonunu fotoğrafla gösterir. Alt ve üst görüntüler alt ön dişlerin kontur farkını ortaya koyar; fotoğraf etkeni kesin olarak tanımlamaz. Bu nedenle yalnız görsele bakarak abrazyon, erozyon veya başka bir aşınma türü tanısı koymak doğru olmaz. Öğrenilmesi gereken nokta, çürük bulunmasa da sert doku kaybı ve biçim değişikliğinin restoratif değerlendirme gerektirebilmesidir. Kontur geri kurulur ama kayba yol açan neden ayrıca araştırılır; aksi halde yeni restorasyon aynı etkene maruz kalabilir.

Diastema, komşu dişler arasındaki aralık demektir. Slayt 14'te ön dişler arasındaki boşluğun kapatılmasına ilişkin iki gülüş fotoğrafı vardır. Diastema closure, yalnız boşluğu malzemeyle doldurmak değildir: iki dişin genişlik oranı, orta hat, proksimal temasın konumu ve diş etiyle oluşan ara boşluk birlikte düşünülür. Aşırı geniş veya doğal olmayan kontur, boşluk kapanmış olsa bile estetik hedefi bozabilir ve temizliği güçleştirebilir. Bu nedenle hastanın beklentisi ile mevcut diş boyutları değerlendirilir; slayt burada belirli bir materyal veya zorunlu bir yöntem belirtmez.

3.2 Şekil bozukluğu, kırık kesici diş ve hipoplazi

Slayt 15'te malformed teeth (şekli bozuk dişler) için restorasyon başlığı bulunur. Kısa başlık, doğuştan veya gelişim sırasında oluşmuş anormal biçimin estetik ve bazen fonksiyonel sorun yaratabileceğini işaret eder; özgül bir tanı göstermez. Dolayısıyla öğrencinin hatırlayacağı şey, dişin “sağlam ama biçimce uyumsuz” da olabileceğidir. Restoratif hedef, komşu dişlerin yüksekliği, konturu ve ark içindeki yerleşimiyle uyumlu bir dış biçim oluşturmaktır. Özellikle anterior bölgede simetri ve kesici kenar çizgisi belirleyicidir.

Slayt 16'daki kırık kesici diş fotoğrafı, kayıp kenarın yeniden yapılmış halini karşılaştırır. Kesici dişin kırığında onarım, dış konturun yanı sıra kesme işlevini ve karşıt dişle ilişkiyi de geri kurmalıdır. Sadece renk uyumuna odaklanıp kenarı fazla uzatmak, oklüzal teması değiştirebilir; kenarı kısa bırakmak ise estetik ve işlevi eksik bırakabilir. Kırık derinliği ve canlı dokuya yakınlık klinik değerlendirmeyi belirler, fakat slayt spesifik travma protokolü sunmaz.

Slayt 17'nin hypoplasia başlığı mine hipoplazisini anlatır: mine oluşumu sırasında yetersiz gelişmeye bağlı nicel bir mine kusurudur. Fotoğrafta yüzey ve renk düzensizliği bulunan dişlerin restoratif iyileştirme sonrasındaki görünümü karşılaştırılır. Her beyaz veya opak alan hipoplazi sayılmaz; yalnız fotoğraftan altta yatan gelişimsel nedeni saptamak mümkün değildir. Hipoplazide yüzey dokusu, sınırlar ve dişin geri kalanıyla renk uyumu birlikte ele alınır. Böylece slayt 10'daki “malformed/discolored” başlıkları, gerçek bir anterior estetik örneğe bağlanır.

4. Eksik anterior diş ve indirekt restorasyonlar

Kaynak slaytlar: 18–20

4.1 Adhesive ribbon bridge

Slayt 18–19, ön diş kaybında adhesive ribbon bridge başlığıyla iki klinik görüntü sunar. Türkçede adeziv şerit köprü, komşu dişlere bağlanan bir şerit/destek aracılığıyla eksik diş bölgesinin geçici veya seçilmiş durumlarda restoratif olarak karşılanmasını ifade eder. Burada artık yalnız bir dişin içinde doku kaybı yoktur; bir dişin yokluğu nedeniyle görünüm, konuşma ve diş dizisindeki boşluk etkilenir. Fotoğraflar, restorasyon öncesindeki boşluk ile köprüyle doldurulmuş görünümü karşılaştırır. Slayt, şerit materyalinin türünü, dayanıklılık süresini ve kesin endikasyon ölçütlerini vermediği için bunlar fotoğraftan çıkarılmamalıdır.

Komşu dişler destek görevi gördüğünden köprünün dişler üzerindeki bağlanma alanı ve boşlukta oluşturduğu yapay diş konturu iki ayrı bileşendir. Doğal görünüm kadar temizlenebilirlik ve ısırma kuvvetleriyle ilişki de önemlidir. Bu örnek, konservatif düşüncenin diş kaybı sonrası seçenekleri değerlendirirken de sürdüğünü gösterir; hangi seçeneğin uygun olduğu hasta ve ağız koşullarına göre belirlenir.

4.2 İndirekt restorasyonun mantığı

Slayt 20'nin indirect restorations fotoğrafında arka dişlerin preparasyon ve restorasyonla tamamlanmış görünümleri yan yana verilir. İndirekt restorasyon, restoratif parçanın ağız dışında hazırlanıp daha sonra dişe yerleştirilmesidir. Böyle bir yaklaşımda preparasyonun sınırları, kalan diş dokusu, proksimal temas ve oklüzal anatomik biçim değerlendirilir. Fotoğraf, tek bir materyal veya belirli bir yapım tekniğini kanıtlamaz; slaytın öğretici tarafı, hazırlanmış diş ile son biçim arasındaki ilişkidir.

Slayt 20'yi sonraki anatomi sayfalarıyla birlikte okuyun: arka dişin üst yüzeyine yapılan bir restorasyonun marjinal kenarlarını, tüberküllerini, oluklarını ve temas alanlarını yeniden oluşturması gerekir. Böylece anatomi yalnız ezberlenecek adlar listesi olmaz; restorasyonun hangi şekli geri vermesi gerektiğini tarif eder. Direkt ve indirekt uygulama seçimi bu giriş dersinde ayrıntılı protokole bağlanmaz; temel fark üretim ve yerleştirme yoludur.

5. Dişin katmanları, kronu ve çene bölgeleri

Kaynak slaytlar: 21–22

5.1 Kesitte görülen yapılar

Slayt 21'de kesici ve azı dişinin kesitleri karşılaştırılır. Her ikisinde de dıştaki mine (enamel), altında dentin (dentine/dentin) ve içte pulpa (pulp) görülür. Mine kronu örten sert dış tabakadır; dentin kron ve kökün büyük bölümünü oluşturur; pulpa ise damar-sinir içeren canlı iç bölgedir. Şemada diş eti (gingiva) ile çene kemiği (jawbone) de dişin çevresindeki destek dokular olarak etiketlenir. Bu katmanları yerleştirmek, “sert doku kaybını onarırken pulpaya en az zarar” hedefini somutlaştırır: dıştaki kaybın derinleşmesi içteki canlı yapıya yaklaşır.

Kron (crown) dişin ağızda görülen anatomik üst bölümünü, kök (root) çene kemiği içinde uzanan bölümünü, boyun (neck) ise aradaki geçiş bölgesini anlatır. Şemadaki kesici diş tek köklü, molar çok köklü çizilmiştir; burada önemli olan, diş tipleri değişse de temel doku katmanlarının aynı adlarla anlatılmasıdır. Kronun kesme veya çiğneme biçimi diş tipine göre değişir. Kök, çene kemiğiyle ilişkisi sayesinde dişi destekler; diş eti, kron-kök geçişi çevresinde koruyucu sınır oluşturur.

5.2 Kadranlar ve anterior-posterior ayrımı

Slayt 22, orta çizgi (midline) ile ağızı sağ ve sol yarıya, üst ve alt çeneyle birlikte dört kadrana (quadrant) ayırır: sağ üst, sol üst, sağ alt, sol alt. Sağ ve sol, görsele bakan kişinin değil hastanın sağı ve soludur. Şekilde renksiz gösterilen kesici ve kaninler anterior dişler, mavi gösterilen premolar ve molarlar posterior dişler olarak ayrılır. Anterior bölge kesme, konuşma ve gülüş görünümünde; posterior bölge çiğneme yüzeyi ve oklüzal temaslarda öne çıkar. Bu ayrım, sonraki yüzey ve morfoloji terimlerinin hangi dişte kullanıldığını anlamaya yardım eder.

6. Diş yüzeylerinin yön dili

Kaynak slaytlar: 23–24

6.1 Mesial, distal, facial ve iç yüzler

Slayt 23, üst çene arkını üstten göstererek dişin yüzeylerini adlandırır. Mesial, aynı arkın orta çizgisine doğru bakan; distal, orta çizgiden uzağa bakan proksimal yüzeydir. Bu iki terim, diş arkının kıvrımına göre tanımlanır; her zaman görüntünün soluna veya sağına denk gelmez. Facial, yanağa veya dudağa bakan dış yüzlerin genel adıdır. Anterior bölgede dudağa bakan yüz için labial, posterior bölgede yanağa bakan yüz için buccal kullanılır. Üst çenede içe, damağa bakan yüz palatal; alt çenede dile bakan iç yüz lingual olarak adlandırılır. “İç yüz” denince üst ve alt çeneyi karıştırmamak gerekir.

Slayt 23'te ark üzerindeki 1–16 sayıları üst dişlerin sıralanışını gösterir; bu şema Universal numaralandırma düzeninin üst arkına karşılık gelir. Sağ üst son molardan 1 ile başlanır, orta çizgide sağ üst santral kesici 8 ve sol üst santral kesici 9'dur, sol üst son molarda 16'ya ulaşılır. Buradaki sayıları FDI iki basamaklı diş kodlarıyla karıştırmayın. Şemadaki tek bir posterior diş çiziminde mesial, distal, facial ve palatal yüzlerin aynı diş üzerindeki konumları ayrıca gösterilir; böylece sözcüklerin hastanın anatomisine göre yön bildirdiği anlaşılır.

6.2 Dört kadranda aynı terimleri uygulama

Slayt 24, UR, UL, LR, LL kısaltmalarını dört kadrana yerleştirir: upper right, upper left, lower right, lower left. Şemada facial, labial, buccal, palatal ve lingual etiketlerinin ark üzerindeki dağılımı görülür. Üst arkta iç taraf damağa, alt arkta iç taraf dile dönüktür. Dış tarafta ön diş için labial, yanak tarafındaki arka diş için buccal denmesi, facial teriminin şemsiye ad olduğunu açıklar. Renkli çizgiler, mesial ve distal komşuluk bölgelerini ark boyunca izlemenize yardım eder; çizgilerin rengini tek başına ezberlemek yerine orta çizgiye uzaklığı kullanın.

Bir restorasyonu tarif ederken bu sözcükler birleşebilir: “sol üst premoların distal ve palatal yüzleri” belirli bir dişin iki ayrı yönünü söyler. Buna karşılık yalnız “arka tarafta” demek klinik olarak belirsizdir. Mesial-distal bir ark yönü tanımlar; labial-buccal ile palatal-lingual ise dişin dış-iç yönünü belirtir. Bu iki eksen birlikte kullanılarak bir yüzey, köşe veya marjinal kenar tarif edilebilir.

7. Marjinal kenarlar ve oklüzal yüzey

Kaynak slaytlar: 25–27

7.1 Marginal ridges

Slayt 25, posterior dişlerin üstten fotoğrafında oklarla marjinal kenarları (marginal ridges) gösterir. Bunlar oklüzal yüzeyin mesial ve distal sınırında yükselen mine sırtlarıdır. İki komşu dişin temas çevresindeki kenar konturu, yiyeceğin yönlendirilmesi ve proksimal bölgenin şekli açısından önem taşır. Bir restorasyon proksimal ve oklüzal yüzeyi birlikte kapsıyorsa kaybolmuş marjinal kenarın yüksekliği ve biçimi geri kurulmalıdır; yalnız merkezi boşluğu doldurmak anatomiyi tamamlamaz. Slayt 25'in okları, bir dişteki iki sınırı görsel olarak izletir.

Slayt 26'daki Mesial MR ve Distal MR yazıları, MR kısaltmasının marginal ridge olduğunu açıkça gösterir. Şema, yüzeyin mesial ve distal ucundaki marjinal kenarları aynı posterior dişte karşılaştırır. Yüzey terminolojisiyle bağ kurun: dişin mesial tarafında mesial MR, distal tarafında distal MR bulunur. Slayt 27 aynı çizimde bir tüberkül/kontur bölgesini daireye alır; bu, yükselti ve kenarların yalnız iki boyutlu çizgilerden ibaret olmadığını, oklüzal yüzeyin üç boyutlu rölyefinin parçası olduğunu hatırlatır.

7.2 Occlusal surface

Slayt 26–27'nin occlusal surface başlığı, posterior dişlerin çiğneme yüzeyini anlatır. Bu yüzey düz bir kapak gibi değildir: tüberkül yükseltileri, marjinal kenarlar, oluklar ve çukurlar birlikte çalışır. Şemadaki çizgiler, yüzeyin merkezindeki ve tüberküller arasındaki olukları; gölgeli alanlar yükseltilerin farklı bölgelerini gösterir. Bu ayrıntılar, çiğneme sırasında temasın nerede kurulacağını ve restorasyonun nasıl şekillendirileceğini etkiler. Anterior dişte aynı anlamda geniş bir oklüzal tabla yoktur; kesici kenar ve palatal/lingual anatomi öne çıkar.

8. Cingulum, fissür ve pit

Kaynak slaytlar: 28–30

8.1 Cingulumun konumu

Slayt 28'deki cingulum, anterior dişin lingual veya palatal yüzündeki servikal üçlüde yer alan kabarıklıktır. Şema ve diş maketi, çıkıntının kesici kenarda değil kronun boyuna yakın iç yüzünde olduğunu gösterir. Üst ön dişte bu iç yüz palatal, alt ön dişte lingual olarak adlandırılır; cingulumun konumu yine aynı genel bölgede düşünülür. Ön diş restorasyonunda dıştan görünen labial yüz kadar iç yüzdeki kabarıklık da doğal biçimin parçasıdır. Cingulumu bir posterior tüberkül veya marjinal kenarla eşitlemeyin: farklı diş grubu ve farklı yüzey bölgesindedir.

8.2 Fissures ve pits

Slayt 29, fissürleri (fissures) posterior oklüzal yüzeyde çizgisel, dar ve derin yarık/oluk bölgeleri olarak gösterir. Şemadaki noktalı çizgiler, tüberkül alanları arasından ilerleyen anatomik yolları izletir. Developmental groove (gelişim oluğu) daha genel oluk çizgisidir; fissür, böyle bir bölgede oluşabilen belirgin dar yarığı vurgular. Görselin ortasındaki halka, olukların birleştiği çukur alanı da düşündürür. Klinik önem, dar bölgelerin plak ve artık tutabilmesi, dolayısıyla çürük değerlendirmesinde özen gerektirmesidir. Fissür çizimi tek başına “burada çürük var” demek değildir.

Slayt 30'un pit başlığı, bir gelişim oluğunun sonlandığı veya olukların birleştiği yerdeki küçük, noktasal çöküklüğe işaret eder. Kesit çizimi, yüzeyde küçük görünen girişin derine uzanabilen bir girintiyle ilişkili olabileceğini görselleştirir. Bu şekil, pit ve fissürün pratikte komşu anatomik bölgeler olduğunu anlatır; yalnız kesitten bakarak hangisinin noktasal, hangisinin çizgisel olduğunu ayırmak zordur. Ayırıcı ölçüt yüzey görünümüdür: pit nokta, fissür hat/yarık gibidir. İkisi de sağlıklı anatomide bulunabilir; lezyon olup olmadığı ayrıca değerlendirilir.

Hızlı tekrar

20 özgün çalışma sorusu

Bu sorular ders için hazırlanmış özgün çalışma sorularıdır; çıkmış sınav sorusu değildir.

1. Restoratif diş hekimliğinin slaytta belirtilen iki temel çıktısı hangisidir? A) Yalnız renk ve parlaklık · B) Fonksiyon ve estetik · C) Yalnız kök uzunluğu · D) Diş sayısı ve yaş · E) Yalnız gingival görünüm
2. Konservatif tedavi ilkesi en doğru nasıl yorumlanır? A) Her durumda dişe hiç dokunmamak · B) Yalnız cerrahi işlemleri seçmek · C) Gerekli tedavide sağlam dokuyu ve pulpayı korumak · D) Her restorasyonu tümden değiştirmek · E) Estetiği değerlendirmemek
3. Slayt 7'deki hasar nedenleriyle uyumlu üçlü hangisidir? A) Çürük, travma, aşınma · B) Gingivit, apse, kist · C) Ateş, öksürük, ağrı · D) Hipoplazi, diastema, süt dişi · E) Mine, dentin, pulpa
4. Aşağıdakilerden hangisi slayt 10'daki üç tedavi gereksinimi grubundan biridir? A) Ortodontik retansiyon · B) Tükürük analizi · C) Yalnız kök kanal dolgusu · D) Eski restorasyonun onarımı veya değiştirilmesi · E) Çene kırığı tespiti
5. Yerel bir eski restorasyon kusurunda doku koruma yaklaşımı öncelikle hangi seçeneği değerlendirmeyi gerektirir? A) Dişin çekimini · B) Tüm dişlere kaplamayı · C) Hiç muayene yapmamayı · D) Sağlam dokuyu genişçe kaldırmayı · E) Kusurun onarılabilirliğini
6. Slayt 13'teki fotoğraftan tek başına güvenle çıkarılabilecek sonuç hangisidir? A) Kayıp kesin asit erozyonudur · B) Çürük dışı doku kaybı restoratif konu olabilir · C) Pulpada nekroz vardır · D) Tek materyal seçeneği vardır · E) Hasta mutlaka ağrı duyar
7. Diastema kapatılırken iki ön dişin aşırı geniş görünmesini önlemek için en doğrudan hangi özellik değerlendirilir? A) Genişlik oranı ve temasın yeri · B) Kök sayısı · C) Üçüncü moların biçimi · D) Dentin kanalı sayısı · E) Pulpa odasının hacmi
8. Mine hipoplazisi için en uygun tanım hangisidir? A) Kök kırığı · B) Yalnız yüzey lekesi · C) Mine oluşumundaki nicel gelişim kusuru · D) Gingival çekilme · E) Komşu dişler arası boşluk
9. Adeziv şerit köprü örneğinde temel sorun nedir? A) Yalnız tüberkül aşınması · B) Pitte renklenme · C) Tek diş içindeki kavite · D) Anterior diş eksikliği · E) Marjinal kenarın yüksekliği
10. İndirekt restorasyonu direkt restorasyondan ayıran özellik hangisidir? A) Üst çeneye uygulanması · B) Yalnız kesici dişte kullanılması · C) Restoratif parçanın ağız dışında hazırlanması · D) Hiç preparasyon olmaması · E) Her zaman köprü olması
11. Kron kesitinde dıştan içe sıralama hangisidir? A) Pulpa–dentin–mine · B) Mine–pulpa–dentin · C) Dentin–mine–pulpa · D) Mine–dentin–pulpa · E) Gingiva–mine–kök
12. Hasta karşıdan görülürken görselin solundaki üst kadran hangisidir? A) Hastanın sol üstü · B) Hastanın sağ üstü · C) Hastanın sağ altı · D) Hastanın sol altı · E) Orta çizgi
13. Sağ üst posterior dişin damağa bakan yüzü nedir? A) Buccal · B) Labial · C) Palatal · D) Distal · E) Oklüzal
14. Bir diş yüzeyi aynı arkın orta çizgisine bakıyorsa adı nedir? A) Distal · B) Buccal · C) Lingual · D) Mesial · E) Oklüzal
15. Alt moların yanağa bakan dış yüzü hangi terimle adlandırılır? A) Palatal · B) Lingual · C) Mesial · D) Distal · E) Buccal
16. “Mesial MR” posterior dişin neresini belirtir? A) Pulpa boşluğunu · B) Oklüzal yüzeyin mesial sınırındaki sırtı · C) Kök ucunu · D) İç gingival yüzü · E) Kesici kenarı
17. Posterior oklüzal yüzey düz bir kapak gibi yapılırsa en belirgin eksiklik nedir? A) Tüberkül, sırt ve oluk rölyefinin kaybı · B) Diş numarasının değişmesi · C) Cingulumun büyümesi · D) Pulpanın ortadan kalkması · E) Kadranın değişmesi
18. Cingulumun doğru konumu hangisidir? A) Posterior dişin mesial marjinal kenarı · B) Posterior dişin merkezi piti · C) Anterior dişin iç yüzünün servikal üçlüsü · D) Kök apeksi · E) Buccal gingiva
19. Pit ve fissür arasındaki yüzey biçimi farkı hangisidir? A) Pit çizgisel, fissür noktasal · B) İkisi yalnız kökte bulunur · C) İkisi aynı sözcüktür · D) Pit noktasal, fissür çizgiseldir · E) Fissür yalnız anteriordadır
20. Posterior dişte koyu bir fissür görüldüğünde en uygun ilk yorum hangisidir? A) Kesin çürük ve hemen geniş kavite · B) Kesin sağlıklı, incelemeye gerek yok · C) Pulpa açılmıştır · D) Diş mutlaka çekilmelidir · E) Anatomik bölge ayrıca lezyon açısından değerlendirilmelidir

Gerekçeli cevap anahtarı

1. 1. B — Slayt 2, restorative hedefini fonksiyon ve estetiğin yeniden sağlanması olarak verir.
2. 2. C — Konservatif yaklaşım, gerekli müdahaleyi yaparken sağlam diş dokusunu ve vital pulpaları korumayı amaçlar.
3. 3. A — Slayt 7 çürük, travma ve aşınmayı sert doku hasarının nedenleri olarak sayar.
4. 4. D — Eski restorasyonun onarımı veya değiştirilmesi üçüncü endikasyon grubudur.
5. 5. E — Yerel kusurda onarılabilirliği değerlendirmek gereksiz doku kaybını önleyebilir.
6. 6. B — Fotoğraf doku kaybını gösterir, ancak etken veya pulpa tanısını tek başına göstermez.
7. 7. A — Genişlik oranı ve proksimal temasın yeri, diastema kapanışının doğal görünümünü belirler.
8. 8. C — Hipoplazi, minenin oluşumuna ilişkin nicel gelişim kusurudur.
9. 9. D — Slayt 18–19 adeziv şerit köprüyü anterior diş eksikliği bağlamında sunar.
10. 10. C — İndirekt restorasyonun ayırt edici özelliği parçanın ağız dışında hazırlanmasıdır.
11. 11. D — Kron kesitinde mine dışta, dentin altında, pulpa içtedir.
12. 12. B — Sağ-sol hastaya göredir; karşıdan görünümde hastanın sağ üstü görselin solunda kalır.
13. 13. C — Üst çenenin iç, damağa bakan yüzü palataldir.
14. 14. D — Mesial yön, aynı diş arkındaki orta çizgiye doğrudur.
15. 15. E — Posterior dış yüz yanağa bakar ve buccal olarak adlandırılır.
16. 16. B — MR, marginal ridge kısaltmasıdır; mesial MR mesial oklüzal sınır sırtıdır.
17. 17. A — Posterior oklüzal anatomi üç boyutlu tüberkül, sırt ve oluklardan oluşur.
18. 18. C — Cingulum, anterior dişin palatal/lingual yüzünde boyuna yakın kabarıklıktır.
19. 19. D — Pit küçük noktasal çöküntü, fissür uzanan dar yarıktır.
20. 20. E — Fissür anatomik bir yapıdır; rengin tek başına çürük tanısı veya tedavi kararı olması mümkün değildir.

Slayt notları, düzeltmeler ve kaynak haritası

• Slayt 6 — “conservative” tanımının sınırı: Slaytta konservatif tedavi, “cerrahi veya diğer invaziv işlemleri içermez” diye genel biçimde anlatılmış ve sözcüğün “geleneklere bağlılık” anlamı eklenmiştir. Restoratif bağlamda bu cümle fazla mutlak kalır: kaviteye yönelik bir girişim gerekebilir; klinik ilke, diş dokusunu koruyarak uygun müdahaleyi seçmektir. Minimal invaziv çürük uzaklaştırmasına ilişkin uluslararası uzlaşı sağlam dokunun ve pulpa canlılığının korunmasını vurgular. Slayt 8'deki doku koruma hedefi bu bağlamda okunmalıdır.
• Slayt 13 — fotoğrafın tanı sınırı: “Non-carious lesion” başlığı doğru çalışma eksenini verir; görüntü lezyonun özel etiyolojisini veya fotoğrafların kesin kronolojisini tek başına göstermediği için bu rehberde bunlar kesinleştirilmedi.
• Slayt 23 — numaralandırma açıklığı: Şemadaki 1–16, üst arkı Universal numaralandırma düzeninde sıralar; FDI sistemindeki iki basamaklı kodlarla karıştırılmamalıdır.
• Slayt 29–30 — pit/fissür görseli: Son kesit tek başına noktasal pit ile çizgisel fissürü ayırmaya yetmez. NCBI'da yayımlanan Cochrane incelemesindeki anatomik tanım pit'i oluk birleşimi/sonundaki küçük noktasal çöküntü, fissürü tüberküller arasındaki derin yarık olarak ayırır. Bu nedenle görseller yüzey ve kesit anlatımı birlikte okunarak açıklandı.
• Bölüm ↔ slayt haritası: 1 ↔ 1–9; 2 ↔ 10–12; 3 ↔ 13–17; 4 ↔ 18–20; 5 ↔ 21–22; 6 ↔ 23–24; 7 ↔ 25–27; 8 ↔ 28–30. Görsel kullanılan sayfalar: 13, 20, 21, 24, 25, 28, 29, 30.