Taking Diagnostic Impressions
Tanısal (Preliminary) Ölçü Alımı — Çalışma Rehberi
Prosthetic Dentistry I
Üsküdar Üniversitesi · Diş Hekimliği · Department of Prosthodontics
Kaynak: “5. TAKING DIAGNOSTIC IMPRESSIONS-1.pdf” — 13 sayfalık ders sunumu. Türkçe açıklamalarla İngilizce terimler birlikte verilmiştir.
Ders tek bir zinciri anlatıyor: doğru kaşığı seç → doğru materyali doğru kalınlıkta taşı → sınırları fizyolojik hareketle şekillendir → ölçüyü bozmadan çıkar, dezenfekte et ve zamanında dök. Her başlığı bu zincirdeki bir halka olarak yerleştir; sonra “ne yanlış gider?” sorusunu sor. Soru-cevaplar çalışma amacıyla hazırlanmıştır; çıkmış sınav sorusu değildir.
1. İki anahtar faktör ve iki aşamalı ölçü
Kaynak slaytlar: 1–2
Ölçü (impression), ağız içi sert ve yumuşak dokuların negatif kaydıdır. Slayt, ölçü alımını iki anahtar faktöre indirger: impression tray (kaşık) ve impression material (ölçü materyali). Bu ikisi birbirinin yerine geçmez; kaşık materyali taşır ve denetler, materyal ise dokuyu kaydeder.
| Anahtar faktör | Slayttaki tanımı | Nasıl düşünmeli? |
|---|---|---|
| Impression tray | Ölçü materyalini ağza taşır, materyali istenen alanla sınırlar ve sertleşme (setting) sırasında kontrol eder. | Kaşık bir “kalıp taşıyıcısı ve destekleyicisidir”. Materyalin nereye akacağını ve ne kalınlıkta kalacağını kaşık belirler. |
| Impression material | Dokunun ayrıntısını kaydeden malzeme. Tam protezde ölçü iki aşamada alınır. | Aşamalar farklı amaçlara hizmet eder: önce genel biçim, sonra sınırların ayrıntılı kaydı. |
1.1 İki aşama: preliminary ve sonraki aşama
Slayt, complete dentures (tam protez) yapımında ölçünün iki aşamalı olduğunu belirtir ve bu dersin konusu olan ilk aşamayı adlandırır: preliminary impression using stock trays — yani hazır (fabrikasyon) kaşıklarla alınan ön ölçü / tanısal ölçü.
1. aşama — Preliminary (diagnostic) impression: stock tray + alginate → tanısal model (diagnostic cast / primary cast)
Ara adım: model üzerinde sınırların işaretlenmesi → custom tray (kişisel kaşık) yapımı
2. aşama — Final impression: kişisel kaşıkla, sınırları şekillendirilmiş ayrıntılı ölçü
Slayt 2’de “two stages” denildikten sonra listede yalnızca birinci aşama (preliminary impression using stock trays) görünür; ikinci aşamanın maddesi sunuda yer almaz. İkinci aşamanın kişisel kaşıkla alınan final (secondary) impression olduğunu, bu dersin ise yalnızca birinci aşamayı kapsadığını not et. Slayt 13’ün “custom tray fabrication” ile bitmesi de bu geçişi doğrular.
Bu ölçüden elde edilen model yalnızca kişisel kaşık yapımına temel olmaz; ridge biçimini, undercut’ları, ark ilişkisini ve tedavi planını değerlendirmeye de yarar. Adının “tanısal” olmasının nedeni budur.
1. What are the two key factors in impression taking?
Impression tray ve impression material.
2. Slayta göre kaşığın üç işlevi nedir?
Materyali ağza taşımak, istenen alanla sınırlamak ve sertleşme sırasında kontrol etmek.
3. Tam protezde ölçü kaç aşamada alınır ve birinci aşama hangi kaşıkla yapılır?
İki aşamada; birinci aşama (preliminary impression) stock tray ile yapılır.
2. Hazır kaşık (stock tray) seçimi
Kaynak slaytlar: 2–3
Preliminary impression’ın başarısı büyük ölçüde kaşık seçimiyle belirlenir. Slayt üç seçim ölçütü verir:
- Kapsama: Seçilen hazır kaşık, protezin planlandığı tüm alanları örtmelidir. Kaşığın örtmediği bir bölge ölçüde de eksik kalır.
- Konumlandırma: Edentulous ridge (dişsiz kret) kaşık içinde ortalanmış olmalıdır. Kret bir yana kaçarsa o tarafta materyal inceleşir, karşı tarafta gereksiz kalınlaşır.
- Biçim: Dişsiz hastalar için standart kaşıklar tipik olarak oval veya yuvarlak kesitlidir; rezorbe kretlere uyacak biçimde tasarlanmıştır.
| Kaşık özelliği | Seçenekler | Klinik anlamı |
|---|---|---|
| Materyal | Metal veya plastik | Metal kaşıklar daha rijittir ve sterilize edilerek tekrar kullanılabilir; plastik kaşıklar genellikle tek kullanımlıktır ve esneyebilir. |
| Retansiyon yüzeyi | Perforated (delikli) veya non-perforated (deliksiz) | Delikler alginatın mekanik olarak tutunmasını sağlar. Deliksiz kaşıkta adhesive (yapıştırıcı) gereklidir. |
| Ark biçimi | Dişsiz için oval/yuvarlak; dişli ark için basamaklı-dar biçim | Dişli ark kaşığı dişsiz krete oturduğunda kret merkezde kalmaz ve sınırlar kaydedilemez. |
Dişler çekildikten sonra alveol kemiği rezorbe olur ve kret kesiti yuvarlaklaşır. Dişli arklar için üretilen dar ve yüksek duvarlı kaşıklar bu kesite oturmaz. Yani biçim ölçütü, kret kesitindeki anatomik değişimin sonucudur.
1) Örtüyor mu? (tüm protez alanı)
2) Ortalı mı? (kret kaşık içinde merkezde)
3) Tutuyor mu? (perforasyon ve/veya adeziv)
4. Seçilen stock tray hangi alanları örtmelidir?
Protezin planlandığı bütün alanları.
5. Dişsiz kretin kaşık içindeki konumu nasıl olmalıdır?
Merkezi (centrally positioned) olmalıdır.
6. Stock tray’ler hangi iki ikili özellikle sınıflanır?
Metal/plastik ve perfore/non-perfore.
3. İyi bir preliminary impression’ın özellikleri
Kaynak slaytlar: 4
Slayt, uygun bir ön ölçüyü üç ölçütle tanımlar:
| Ölçüt | Slayttaki ifade | Neden önemli? |
|---|---|---|
| Sulkus kaydı | Sulkusun derinliğini ve kalınlığını, tüm uzunluğu boyunca yansıtmalıdır. | Protez flanjının boyu ve kalınlığı bu kayıttan belirlenir. Yalnız derinliği kaydetmek yetmez; kalınlık da flanj hacmini belirler. |
| Anatomik yapılar | Tüm önemli anatomical structures doğru biçimde kaydedilmelidir. | Frenulum, hamular notch, retromolar bölge gibi yapılar protez sınırını ve retansiyonunu belirler. |
| Materyal boşluğu | En iyi sonuç, krete uyan ve materyal için yaklaşık 5 mm boşluk bırakan kaşıklarla alınır. | Çok ince materyal yırtılır ve kaşık dokuya değer; çok kalın materyal dokuyu iter ve sertleşme sırasında daha çok büzülür. |
Sulcus / vestibule, hareketli mukoza ile kret mukozasının buluştuğu oluktur. Protez flanjı buraya uzanır. Derinlik flanjın ne kadar uzayacağını, kalınlık ise flanjın ne kadar dolgun olacağını söyler. Yalnız derinliği kaydeden ince bir ölçü, dolgunluğu yetersiz ve kenar tıkanıklığı (border seal) zayıf bir protezle sonuçlanabilir.
Slayttaki ~5 mm değeri dişsiz hazır kaşıklar için verilen öğretici bir yaklaşımdır. Literatürde bu boşluk çoğunlukla 3–5 mm aralığında, alginat için ise daha dar değerlerle de tarif edilir. Sınav için slayt değerini bil; klinikte “kaşık dokuya değmeyecek, materyal her yerde yeterli kalınlıkta olacak” ilkesini esas al. Kontrol: FFOFR — Complete Dentures, Preliminary Impressions; Mustansiriyah Üniversitesi — Impression of Complete Denture ders notu.
7. İyi bir ön ölçü sulkusun hangi iki boyutunu yansıtmalıdır?
Derinliğini ve kalınlığını — hem de tüm uzunluğu boyunca.
8. Slayta göre ölçü materyali için bırakılması gereken yaklaşık boşluk?
Yaklaşık 5 mm.
9. Materyal boşluğu çok az olursa ne olur?
Materyal incelir/yırtılır ve kaşık dokuya değer; ölçü bozulur.
4. Kritik sınırlar — Frenulum, mylohyoid ve flanj boyu
Kaynak slaytlar: 5
Slayt “Important Notes” başlığı altında, ölçünün en sık bozulduğu sınır bölgelerini sıralar.
4.1 Frenulum bölgeleri
Frenulum alanları doğru biçimde kaydedilmelidir. Frenulum, hareketli mukoza katlantısıdır; protez flanjında buna karşılık gelen bir çentik (notch) bulunmalıdır. Ölçüde frenulum yer değiştirmiş ya da silinmiş olursa, protez frenuluma bası yapar; hasta ağrı duyar ve protez hareket eder.
4.2 Mylohyoid kası
Mylohyoid muscleın kaydedilmesinde özel özen gerekir. Bu kas, mandibulanın iç yüzündeki linea mylohyoideadan başlar ve ağız tabanını oluşturur. Mandibular ölçünün lingual sınırı tam bu kasın üzerinden geçer: kas kasıldığında ağız tabanı yükselir, gevşediğinde iner. Bu nedenle lingual flanj boyu, kasın fizyolojik hareket sınırına göre belirlenmelidir.
Mylohyoid, mandibular protezin lingual sınırını doğrudan belirleyen kastır. Fonksiyon sırasında (yutkunma, konuşma) kasıldığında ağız tabanı yükselir; lingual flanj çok uzunsa protez her yutkunmada yerinden oynar. NCBI StatPearls — Anatomy, Head and Neck, Mylohyoid Muscle: kasın mylohyoid çizgiden hyoid kemiğe uzandığı ve ağız tabanını (oral diaphragm) oluşturduğu anlatılır.
4.3 Flanj boyunun iki yönlü hatası
| Hata | Slayttaki sonucu | Klinik karşılığı |
|---|---|---|
| Kısa flanjlı kaşık (short flanges) | Eksik kayıt (incomplete recording) | Sulkusun tamamı kaydedilemez; protez sınırı kısa kalır, kenar tıkanıklığı ve retansiyon zayıflar (underextension). |
| Çok uzun kaşık (too long) | Kası yerinden iter (displace the muscle) → overextended borders | Sınır fizyolojik derinliği aşar; fonksiyonda kas protezi kaldırır, ayrıca ağrı ve ülser görülebilir. |
Kısa = eksik kayıt = underextension.
Uzun = kası iter = overextension.
İkisinin de ortak sonucu retansiyon kaybıdır; ama uzun olanda ek olarak ağrı vardır.
Kaşığın uzun olması kası felç etmez ya da yırtmaz; kası fizyolojik konumundan iter ve kas gevşemişken yanlış (fazla derin) bir sınır kaydedilir. Yani hata kasın kendisinde değil, kaydedilen sınırın fizyolojik olmamasındadır.
10. Which muscle requires special care during mandibular impression?
Mylohyoid muscle.
11. Kısa flanjlı bir kaşığın sonucu nedir?
Eksik kayıt (incomplete recording) — sınırlar tam kaydedilemez.
12. Çok uzun bir kaşık neye yol açar?
Kası yerinden iterek aşırı uzun (overextended) sınırlar oluşturur.
13. Frenulum bölgesi neden önemlidir?
Hareketli bir katlantıdır; protezde karşılığı olan çentik bu kayıttan yapılır, yanlış kaydedilirse bası ve hareket olur.
5. Maksiller ölçüde dikkat edilecekler, materyal ve modifikasyonlar
Kaynak slaytlar: 6
5.1 Maxillary impression considerations
- Hamular notchları birleştiren çizgi ölçüye dahil edilmelidir. Hamular notch (pterygomaxillary notch), maksiller tüberositenin arkasında, hamulus pterygoideus ile tüberosite arasındaki yumuşak çöküntüdür. Üst tam protezin posterior sınırının yan uçlarını bu çentikler belirler.
- Kaşık yerleştirildikten sonra, materyal sertleşirken çevre kaslar — özellikle modiolus çevresindekiler — şekillendirme (molding) için çalıştırılmalıdır.
- Dudaklar fizyolojik sınırlar içinde hareket ettirilmelidir.
Modiolus, ağız köşesinin hemen yanında birçok mimik kasının (orbicularis oris, buccinator, zygomaticus major, levator/depressor anguli oris vb.) tendinöz olarak birleştiği kas düğümüdür. Bu bölgede vestibül sığdır ve kas hareketi güçlüdür; protez sınırı burada dikkatle şekillendirilmezse hem retansiyon bozulur hem de hasta konuşurken protez düşer.
Dudak ve yanakları aşırı ve zorlamalı çekmek, sulkusu yapay olarak derinleştirir ya da materyali iterek yanlış sınır kaydeder. Amaç, dokuların fonksiyonda gerçekten ulaştığı konumu kaydetmektir; bu nedenle hareketler doğal genlikte olmalıdır. Bu yaklaşıma sınır şekillendirme (border molding / muscle trimming) mantığı denir.
5.2 Materyal ve modifikasyonlar
| Konu | Slayttaki bilgi | Açıklama |
|---|---|---|
| Materyal | Alginate, ön ölçülerde yaygın olarak kullanılır. | Alginate = irreversible hydrocolloid. Ucuz, kolay uygulanır, hastaya konforludur; buna karşılık boyutsal kararlılığı sınırlıdır. |
| Kaşık modifikasyonu | Kaşıklar daha iyi anatomik uyum için mum ilavesiyle (wax additions) modifiye edilebilir. | Hazır kaşığın kısa kaldığı bölgelere mum eklenerek flanj uzatılır; böylece hem materyal desteklenir hem de sulkus kaydı tamamlanır. |
| İşaretleme | Maksiller ölçülerde vibrating line, ölçü alınmadan önce silinmez kalemle (indelible pencil) işaretlenebilir. | İşaret ölçü materyaline, oradan da modele geçer; böylece posterior palatal sınır modelde görünür olur. |
Vibrating line, hasta “ah” dediğinde hareketli yumuşak damak ile hareketsiz sert damak/komşu bölge arasında görülen titreşim hattıdır. Üst tam protezin posterior palatal sınırı bu hatla ilişkilidir ve posterior palatal seal bölgesinin belirlenmesinde kullanılır. Yan uçları hamular notchlara ulaşır — slaytın bu iki bilgiyi aynı sayfada vermesinin nedeni budur.
Hamular notch (sağ) — vibrating line — hamular notch (sol).
Bu üç nokta üst tam protezin arka kapanış hattını çizer. Ölçüde üçü de görünmelidir.
14. Maksiller ölçüye mutlaka dahil edilmesi gereken hat hangisidir?
Hamular notch’ları birleştiren çizgi.
15. Vibrating line ölçüden önce ne ile işaretlenir?
Silinmez kalemle (indelible pencil).
16. Ön ölçüde yaygın kullanılan materyal nedir?
Alginate (irreversible hydrocolloid).
6. Maksiller ölçü tekniği
Kaynak slaytlar: 7
Slayt, üst çene ölçüsünü net bir sıra ile anlatır. Sıranın kendisi sınav için önemlidir: arkadan öne.
1. Kaşığın posterior bölümü önce yerleştirilir.
2. Alginatın soft palate (yumuşak damak) bölgesine akması sağlanır.
3. Sonra anterior kretler oturtulur; bu sırada dudaklar hareket ettirilerek materyal şekillendirilir.
4. Materyal kaşık kenarlarını örtmelidir; taşan kısım ıslak parmakla düzeltilebilir.
İki gerekçe birlikte çalışır. Birincisi, arka sınırın (vibrating line / soft palate) kaydı üst protezin kenar tıkanıklığı için kritiktir ve ancak materyal o bölgeye ulaşırsa kaydedilir. İkincisi, kaşık önden arkaya oturtulursa materyal arkaya doğru itilir ve orofarenkse kaçarak öğürme refleksini tetikler. Arkadan öne oturtma, fazla materyali öne doğru yönlendirir.
Alginate su bazlı bir hidrokoloiddir; kuru parmağa yapışır, ıslak parmağa yapışmaz. Islak parmak, kenardaki materyali bulaştırmadan düzeltmeye ve yuvarlak kenar elde etmeye olanak verir.
Anterior oturtma sırasında yapılan şey, dudak ve yanak dokularının fizyolojik hareketiyle materyali şekillendirmektir. Kaşığın kendisi bu sırada sabit ve basınçlı tutulmalıdır; kaşık oynatılırsa kayıt bulanıklaşır ve materyal ile doku arasındaki ilişki bozulur.
17. Maksiller kaşık hangi bölümünden itibaren yerleştirilir?
Posterior bölümünden.
18. Alginatın ulaşması sağlanması gereken bölge?
Soft palate (yumuşak damak) bölgesi.
19. Anterior kretler oturtulurken ne yapılır?
Dudaklar hareket ettirilerek materyal şekillendirilir (molding).
7. Mandibular ölçü tekniği ve kaşık anatomisi
Kaynak slaytlar: 8
7.1 Teknik basamakları
| Basamak | Slayttaki yönerge | Gerekçesi |
|---|---|---|
| Dil konumu | Kaşık otururken hastadan dilini hafifçe kaldırması istenir. | Dil hafifçe kalkınca lingual sulkus ve ağız tabanı fizyolojik konumuna gelir; lingual flanj bölgesi doğru boyda kaydedilir. Aşırı kaldırma ise sulkusu yapay olarak sığlaştırır. |
| Ekartasyon | Ağız açıklığı kısıtlıysa dudakları ekarte etmek için ayna kullanılır. | Kaşığın ağza girişini kolaylaştırır ve yanak/dudak dokusunun kaşık ile kret arasına sıkışmasını önler. |
| Bekleme | Alginat sertleştikten sonra biraz daha beklenir. | Sertleşme kaşığın ince bölgelerinde önce tamamlanır; kalın bölgeler daha geç sertleşir. Erken çıkarma kalın bölgelerde kalıcı deformasyona yol açar. |
| Çıkarma | Kaşık, kenarlarından desteklenerek tek hareketle çıkarılır. | Yavaş ve sallanarak çıkarma, elastik materyali kalıcı olarak deforme eder. Tek ve hızlı hareket (“snap removal”) deformasyonu en aza indirir. |
7.2 Mandibular kaşık/ölçü üzerindeki anatomik işaretler
Slayt 8’deki şema, mandibular ölçü üzerinde bilinmesi gereken sınır yapılarını etiketler. Bunları bukkal-labial (dış) ve lingual (iç) olarak iki gruba ayırarak çalış.
| Grup | Şemadaki etiketler | Ne anlama gelir? |
|---|---|---|
| Dış (labial/bukkal) sınır | Labial flange, labial notch, buccal notch, buccal flange | Flanjlar sulkusa uzanan kanat biçimli bölümlerdir; notch’lar labial ve bukkal frenulumların bıraktığı çentiklerdir. |
| İç (lingual) sınır | Lingual notch, lingual flange, lingual tubercular fossa | Lingual frenulumun çentiği ve dil tarafındaki flanj; lingual flanj boyunu mylohyoid belirler. |
| Arka bölge | Retromolar fossa, pterygomandibular notch | Mandibular protezin arka sınırı; retromolar bölgenin kaydı posterior stabilite için gereklidir. |
| Kret ile ilişkili | Alveolar groove, premylohyoid eminence | Ölçüdeki kret oluğu ve mylohyoid çizginin önündeki kabartı; lingual flanjın öne doğru uzanımıyla ilişkilidir. |
Flange = kanat (sulkusa uzanan bölüm).
Notch = çentik (bir frenulumun bıraktığı boşluk).
Her frenulum bir çentik yaratır; her sulkus bölümü bir flanj oluşturur. Etiketi görünce önce “kanat mı, çentik mi?” diye sor, sonra yerini (labial/bukkal/lingual) yerleştir.
Alt ölçüde materyal kalınlığı bölgeden bölgeye en çok değişen yapıdır (lingual flanj kalın, kret üstü ince). Slaytın “biraz daha bekle” uyarısı bu nedenledir. Kaşığın kenarında sertleşmiş olması, kalın bölgelerin sertleştiği anlamına gelmez.
20. Mandibular kaşık otururken hastadan ne istenir?
Dilini hafifçe kaldırması.
21. Alginat sertleştikten sonra neden biraz daha beklenir?
Kalın bölgelerin de sertleşmesini tamamlaması için.
22. Ölçü ağızdan nasıl çıkarılır?
Kenarlarından desteklenerek, tek hareketle.
23. Labial/bukkal “notch” neyin izidir?
İlgili frenulumun; flanjda bıraktığı çentiktir.
8. İyi bir ölçünün gereklilikleri, dezenfeksiyon ve dökme
Kaynak slaytlar: 9
8.1 Key requirements
| Gereklilik | Slayttaki ifade | Neden? |
|---|---|---|
| Tam kapsama | Tüm destek dokular (supporting tissues) ölçüye dahil olmalıdır. | Protezin çiğneme kuvvetini dağıttığı yüzey budur; eksik kaydedilen destek doku, protezde stabilite kaybı demektir. |
| Yuvarlak kenarlar | Tüm kenarlar yuvarlatılmış (rounded) olmalıdır. | Sulkusun gerçek kesiti yuvarlaktır. Keskin/ince kenar, sulkusun kalınlığının kaydedilmediğini gösterir ve kenar tıkanıklığı sağlanamaz. |
| Kaşık teması yok | Kaşık hiçbir yerde yumuşak dokuya değmemelidir. | Temas noktasında materyal yoktur; o bölge kaydedilmez, ayrıca doku basıya uğrar ve modelde yanlış yükseklik oluşur. |
8.2 Dezenfeksiyon ve dökme zamanlaması
Ağızdan çıkar → durula (rinse) → dezenfektan sprey → 10 dakika içinde alçı dök
Gecikme olursa: içine nemli pamuk yerleştirilebilir — en fazla 30 dakika, daha uzun süre değil.
Syneresis: jelin su kaybederek büzülmesi (havada bekleyen ölçü).
Imbibition: jelin su emerek şişmesi (suda bekleyen ölçü).
Her ikisi de ölçüyü boyutsal olarak bozar. Bu yüzden alginat ölçü ne kuruda ne de suda bekletilir; ideal olan hemen dökmektir. NCBI StatPearls — Dental Alginate Impressions.
Amaç ölçüyü %100 bağıl nemde tutarak buharlaşmayı yavaşlatmaktır; ölçüyü suya batırmak değildir. Serbest su ile temas imbibitiona, yani şişmeye yol açar. Bu nedenle uygulamada ölçü genellikle nemli (damlatmayan) bir bez/peçeteye sarılır ve kapalı poşete konur. Slayttaki “moist cotton” bu humid ortam mantığının bir uygulamasıdır; pamuk ıslak değil nemli olmalıdır. Ayrıca literatür, %100 nemde bile bir miktar büzülmenin devam ettiğini gösterir — bu yüzden 30 dakikalık üst sınır konur. StatPearls — Dental Alginate Impressions; PMC — Comparative Analysis of Alginate Dimensional Stability.
Ölçü, hasta tükürüğü ve kanı taşıdığı için laboratuvara gönderilmeden önce dezenfekte edilmelidir. Alginatta tercih edilen yol püskürtme + kapalı ortamda bekletmedır; uzun süreli daldırma (immersion) imbibisyona ve boyutsal bozulmaya yol açabilir. Slayttaki sıra — önce durulama, sonra sprey — bu nedenle anlamlıdır: durulama görünür artıkları uzaklaştırır, sprey dezenfeksiyonu sağlar.
24. Kaşık yumuşak dokuya değerse ne olur?
O bölgede materyal kalmaz; kayıt eksilir ve doku basıya uğrar.
25. Slayta göre ölçü, durulama ve dezenfeksiyondan sonra en geç ne zaman dökülmelidir?
10 dakika içinde.
26. Dökme gecikirse ne yapılır ve süre sınırı nedir?
İçine nemli pamuk konur; en fazla 30 dakika.
9. Hasta pozisyonu ve öğürme refleksi
Kaynak slaytlar: 10
Gag reflex (öğürme refleksi), yumuşak damak, dil kökü ve farenks arka duvarının uyarılmasıyla ortaya çıkan koruyucu bir reflekstir. Ölçü alımı, özellikle maksiller ölçü, bu bölgeleri doğrudan uyardığı için en sık öğürmeye yol açan işlemlerden biridir. Slayt dört önlem sıralar:
| Önlem | Slayttaki ifade | Mekanizma |
|---|---|---|
| Pozisyon | Öğürme refleksi olan hastalar dik (upright) oturtulur. | Dik pozisyonda materyal ve salya yerçekimiyle öne yönelir; yatar pozisyonda arkaya, farenkse akar. |
| Materyal miktarı | Kaşık aşırı doldurulmaz; fazla materyal arkaya akarak öğürmeyi tetikler. | Fazla alginat kaşık arkasından taşar ve yumuşak damak/farenks bölgesini uyarır. |
| Aspirasyon + solunum | Anterior bölgeye aspiratör ucu yerleştirilir; hastadan burundan nefes alması istenir. | Aspiratör biriken salyayı uzaklaştırır; burun solunumu dikkati yönlendirir ve ağız yoluyla derin soluma refleksini azaltır. |
| Farmakolojik destek | Gerekirse topical anesthesia veya premedication uygulanabilir. | Topikal anestezi refleks bölgesinin duyusunu azaltır; premedikasyon anksiyete bileşenini hedefler. |
Öğürmenin somatojenik (doğrudan doku teması) ve psikojenik (kaygı, beklenti) bileşenleri vardır. Slayttaki önlemler ikisini birden hedefler: pozisyon ve materyal kontrolü teması, burun solunumu ve premedikasyon ise kaygıyı azaltır. Refleksin afferentleri esas olarak glossofaringeal (CN IX) ve vagus (CN X) ile taşınır. NCBI StatPearls — Physiology, Gag Reflex.
Dik otur · Aşırı doldurma · Aspiratör + burundan nefes · Topikal anestezi/premedikasyon.
Slayt “if necessary — gerekirse” der. Sıralama önemlidir: önce mekanik ve davranışsal önlemler (pozisyon, materyal miktarı, solunum yönlendirmesi), yanıt alınamazsa farmakolojik destek. Ayrıca yumuşak damağın aşırı anestezisi, yutma güvenliğini etkileyebileceği için dikkatli kullanılır.
27. Öğürme refleksi olan hasta nasıl oturtulur?
Dik (upright) pozisyonda.
28. Kaşığın aşırı doldurulması neden sakıncalıdır?
Fazla materyal arkaya akarak öğürmeyi tetikler.
29. Aspiratör ucu nereye konur ve hastadan ne istenir?
Anterior bölgeye; hastadan burundan nefes alması istenir.
10. Sık hatalar ve önleme yolları
Kaynak slaytlar: 11–12
10.1 Common errors in preliminary impressions
| Hata | Nerede görülür? | Slayttaki çözüm |
|---|---|---|
| Eksik sınır kaydı | Özellikle mandibular lingual ve maksiller anterior bölgeler | Kaşık oturtulmadan önce bu bölgelere ek alginat konması. |
| Alginatsız kaşık yüzeyi | Kaşığın herhangi bir bölümü | Kaşığın tüm yüzeyleri alginatla kaplanmalıdır. |
| Metal–doku teması | Kaşık kenarları ve tabanı | Metal-to-tissue contacttan kaçınılmalıdır. |
Mandibular lingual: Ağız tabanı en derin ve en hareketli bölgedir; dil ve mylohyoid materyali iter, kaşık çoğu kez buraya yetişmez.
Maksiller anterior: Dudak frenulumu ve labial sulkus dardır; kaşık oturtulurken materyal bu bölgeden arkaya kaçar ve ön sınır boş kalır.
Slaytın çözümü basit ama etkilidir: kaşığı oturtmadan önce bu bölgelere ek alginat koy — yani materyali, kaçacağı yerin karşısına önceden yerleştir.
10.2 Additional tips to prevent errors
| Öneri | Hedeflediği sorun |
|---|---|
| Perfore kaşık ve/veya adeziv kullan | Alginatın kaşıktan ayrılması (separation). Delikler mekanik kilit, adeziv kimyasal-mekanik bağlanma sağlar. Deliksiz kaşıkta adeziv zorunludur. |
| Çıkarırken kaşığı kenarlarından destekle | Kaşığın bükülmesi ve materyalin kenarlardan kalkması. |
| Ölçüyü hızlı ve tek hareketle çıkar | Yavaş çekmede ortaya çıkan kalıcı deformasyon. Elastik materyaller uzun süreli gerilmede eski biçimine tam dönemez. |
| Modeli hemen dök | Beklemeye bağlı boyutsal değişim (su kaybı/su alımı). |
Slayt, “modeli hemen dök” önerisini “elastic deformation” ile gerekçelendirir. Terimi şöyle ayırarak çalış: elastik deformasyon geri dönüşlüdür ve zaten olması istenen şeydir (ölçü undercut’tan geçerken esner, sonra eski biçimine döner). Sorun yaratan iki ayrı olaydır:
- Yavaş/sallayarak çıkarma → permanent (plastic) deformation: geri dönmeyen şekil bozukluğu.
- Geç dökme → dimensional change: syneresis (büzülme) ve imbibition (şişme) kaynaklı boyut değişimi.
Yani “hemen dök” önerisinin asıl gerekçesi boyutsal kararsızlıktır, elastik deformasyon değil. Kontrol: NCBI StatPearls — Dental Alginate Impressions.
Ayrılıyor mu? → perfore kaşık / adeziv
Bükülüyor mu? → kenarlardan destekle
Deforme mi oluyor? → tek ve hızlı hareketle çıkar
Küçülüyor/şişiyor mu? → hemen dök
30. Sınırların en sık eksik kaldığı iki bölge?
Mandibular lingual ve maksiller anterior bölgeler.
31. Bu eksikliği önlemenin slayttaki yolu nedir?
Kaşığı oturtmadan önce bu bölgelere ek alginat koymak.
32. Alginatın kaşıktan ayrılmasını ne önler?
Perfore kaşık kullanımı ve/veya adeziv.
33. Ölçü neden tek ve hızlı hareketle çıkarılır?
Yavaş çıkarma materyalde kalıcı deformasyona yol açar.
11. Model hazırlığı ve kişisel kaşığa geçiş
Kaynak slaytlar: 13
Ders, ön ölçünün asıl amacına bağlanarak biter: kişisel kaşık (custom tray) yapımı için doğru bir model elde etmek.
Ölçüyü durula → ölçü üzerine fonksiyonel hatları kalıcı mürekkeple işaretle → şüpheli bölgeleri ağız içinde doğrula ve düzelt → alçı dök → işaretler modele geçer → daha doğru custom tray
- Fonksiyonel hatların işaretlenmesi: Durulamadan sonra, ölçü üzerine kalıcı mürekkeple (permanent ink) fonksiyonel sınır hatları çizilir. Bu hatlar sulkusun en derin noktasını, frenulum konumlarını ve posterior sınırı gösterir.
- Şüpheli bölgelerin doğrulanması: Belirsiz bir alan varsa — slaytın örneği yer değiştirmiş frenulum — bu bölge ağız içinde (intraorally) kontrol edilip düzeltilir. Yani işaretleme yalnız ölçüye bakılarak değil, hastaya geri dönülerek yapılır.
- İşaretin modele aktarımı: Alçı döküldüğünde mürekkep izi modele geçer. Teknisyen kişisel kaşığın sınırını bu çizgiye göre belirler.
Kişisel kaşığın sınırı yanlışsa, ikinci aşamadaki final impression de yanlış sınırla alınır. Ön ölçüdeki işaretleme, hekimin ağızda gördüğü bilgiyi laboratuvara taşıyan tek yazılı kanaldır. Bu nedenle preliminary impression yalnızca “kaba bir ölçü” değildir; sınır kararlarının verildiği aşamadır.
Stock tray → alginate → preliminary impression → işaretleme → diagnostic cast → custom tray → final impression → complete denture.
Bu dersin kapsadığı bölüm zincirin ilk beş halkasıdır.
34. Fonksiyonel hatlar ölçü üzerine ne ile işaretlenir?
Kalıcı mürekkeple (permanent ink).
35. Şüpheli bir bölge (ör. yer değiştirmiş frenulum) nasıl çözülür?
Ağız içinde doğrulanır ve düzeltilir.
36. İşaretlemenin nihai amacı nedir?
İşaretler modele geçerek daha doğru bir custom tray (kişisel kaşık) yapılmasını sağlamak.
12. Son tekrar — Temel eşleştirmeler
| Soru kökü | Hemen hatırlanacak cevap |
|---|---|
| Two key factors | Impression tray + impression material |
| Kaşığın üç işlevi | Taşır · sınırlar · sertleşme sırasında kontrol eder |
| Tam protezde ölçü aşamaları | İki aşama; 1. aşama stock tray ile preliminary impression |
| Dişsiz stock tray biçimi | Oval veya yuvarlak (rezorbe krete uyumlu) |
| Kaşık materyali / retansiyonu | Metal veya plastik · perfore veya non-perfore |
| Kretin kaşıktaki konumu | Merkezde (centrally positioned) |
| Materyal boşluğu (slayt) | ~5 mm |
| Sulkus kaydı | Derinlik + kalınlık, tüm uzunluk boyunca |
| Özel özen gereken kas | Mylohyoid (mandibular lingual sınır) |
| Kısa flanj / uzun kaşık | Eksik kayıt / kası iter → overextended borders |
| Maksiller arka sınır işaretleri | Hamular notch’lar + vibrating line |
| Vibrating line işaretleme | Indelible pencil ile, ölçüden önce |
| Ön ölçü materyali | Alginate (irreversible hydrocolloid) |
| Kaşık modifikasyonu | Wax additions (mum ilavesi) |
| Maksiller oturtma sırası | Önce posterior → soft palate’e akış → sonra anterior |
| Taşan materyalin düzeltilmesi | Islak parmakla |
| Mandibular teknik anahtarı | Dili hafifçe kaldır · aynayla ekarte et · biraz daha bekle |
| Ölçünün çıkarılması | Kenarlardan destekleyerek tek hareketle |
| Kaşık–doku ilişkisi | Kaşık hiçbir yerde yumuşak dokuya değmemeli |
| Kenar biçimi | Tüm kenarlar yuvarlatılmış |
| Dezenfeksiyon ve dökme | Durula → dezenfektan sprey → 10 dk içinde dök |
| Gecikme durumu | Nemli pamuk, en fazla 30 dk |
| Öğürme önlemleri | Dik otur · aşırı doldurma · aspiratör + burun solunumu · gerekirse topikal anestezi |
| Sık eksik kalan bölgeler | Mandibular lingual + maksiller anterior |
| Ayrılmayı önleme | Perfore kaşık ve/veya adeziv |
| Model hazırlığı | Kalıcı mürekkeple fonksiyonel hatlar → modele geçer → custom tray |
13. Kendini dene — 20 özgün çalışma sorusu
Önce cevap anahtarına bakmadan çöz. Sorular bu rehberdeki bilgileri pekiştirmek için hazırlanmıştır.
According to the lecture, what are the two key factors in impression taking?
A) Hasta yaşı ve kret yüksekliği · B) Impression tray ve impression material · C) Alçı tipi ve artikülatör · D) Dezenfektan ve depolama süresi
Tam protezde birinci aşama ölçü hangi kaşıkla alınır?
A) Custom (kişisel) kaşık · B) Stock (hazır) kaşık · C) Triple tray · D) Kaşıksız teknik
Slayta göre kaşığın kret için bırakması gereken yaklaşık materyal boşluğu nedir?
A) 1 mm · B) 5 mm · C) 12 mm · D) 20 mm
Dişsiz hastalar için üretilen standart kaşıkların tipik biçimi nedir?
A) Dar ve derin, dişli ark biçimli · B) Kare kesitli · C) Oval veya yuvarlak · D) Yalnız tek taraflı (quadrant)
Flanjları kısa bir kaşık kullanılırsa en olası sonuç nedir?
A) Aşırı uzun sınırlar · B) Eksik kayıt (incomplete recording) · C) Kaşığın kırılması · D) Alginatın erken sertleşmesi
Çok uzun bir kaşığın slaytta belirtilen sonucu hangisidir?
A) Kası yerinden iterek aşırı uzun (overextended) sınırlar oluşturur · B) Sulkusu hiç kaydetmez · C) Materyal miktarını azaltır · D) Frenulumu görünmez kılar
Which muscle requires special care when recording a mandibular impression?
A) Masseter · B) Buccinator · C) Mylohyoid · D) Temporalis
Maksiller ölçüye mutlaka dahil edilmesi gereken hat hangisidir?
A) Linea obliqua · B) Hamular notch’ları birleştiren çizgi · C) Retromolar üçgen kenarı · D) Mylohyoid çizgi
Maksiller ölçülerde vibrating line, ölçü alınmadan önce ne ile işaretlenir?
A) Silinmez kalem (indelible pencil) · B) Kurşun kalem · C) Alçı tozu · D) Mum
Maksiller ölçüde kaşığın hangi bölümü önce yerleştirilir?
A) Anterior bölüm · B) Sağ posterior bölüm · C) Posterior bölüm · D) Sıra önemli değildir
Kaşık kenarlarını aşan alginat nasıl düzeltilir?
A) Kuru gazlı bezle · B) Islak parmakla · C) Alkollü pamukla · D) Sıcak spatülle
Mandibular kaşık yerleştirilirken hastadan ne yapması istenir?
A) Dilini damağa kuvvetle bastırması · B) Dilini hafifçe kaldırması · C) Ağzını tamamen kapatması · D) Yutkunmayı tamamen durdurması
Ölçü ağızdan nasıl çıkarılmalıdır?
A) Yavaş ve sağa sola sallayarak · B) Sapından çekerek, adım adım · C) Kenarlarından destekleyerek tek hareketle · D) Hastaya öksürterek
Slaytın “key requirements” maddelerinden biri değildir:
A) Tüm destek dokular dahil olmalı · B) Tüm kenarlar yuvarlatılmış olmalı · C) Kaşık hiçbir yerde yumuşak dokuya değmemeli · D) Kaşık kretin bir tarafına yaslanmalı
Durulama ve dezenfektan spreyden sonra ölçü en geç ne zaman dökülmelidir?
A) 10 dakika · B) 2 saat · C) 24 saat · D) Süre sınırı yoktur
Dökme gecikirse slayt hangi geçici çözümü ve süre sınırını verir?
A) Suya daldırma, 2 saat · B) Nemli pamuk, en fazla 30 dakika · C) Buzdolabında 12 saat · D) Kuru ortamda 1 gün
Öğürme refleksi belirgin olan bir hastada slaytın ilk önerdiği pozisyon hangisidir?
A) Supin (tam yatar) · B) Trendelenburg · C) Dik (upright) oturma · D) Yan yatar
Slayta göre ön ölçüde sınırların en sık eksik kaldığı bölgeler hangileridir?
A) Mandibular bukkal ve maksiller posterior · B) Mandibular lingual ve maksiller anterior · C) Yalnız retromolar bölge · D) Yalnız hamular notch
Alginatın kaşıktan ayrılmasını önlemek için slaytta önerilen nedir?
A) Kaşığı ısıtmak · B) Perfore kaşık ve/veya adeziv kullanmak · C) Materyali soğuk suyla karmak · D) Kaşığı vazelinlemek
Model hazırlığında ölçü üzerine çizilen fonksiyonel hatların temel amacı nedir?
A) Ölçünün dezenfekte olduğunu göstermek · B) Hastanın adını kaydetmek · C) İşaretlerin modele geçerek daha doğru custom tray yapılmasını sağlamak · D) Alçının sertleşme süresini kısaltmak
14. Gerekçeli cevap anahtarı
| Soru | Cevap | Gerekçe |
|---|---|---|
| 1 | B | Slayt 2 iki anahtar faktörü doğrudan sayar: impression tray ve impression material. |
| 2 | B | Tam protezde ölçü iki aşamalıdır; birinci aşama hazır (stock) kaşıkla alınan preliminary impression’dır. Custom tray ikinci aşamada kullanılır. |
| 3 | B | Slayt 4, en iyi sonucun krete uyan ve materyal için yaklaşık 5 mm boşluk bırakan kaşıklarla alındığını belirtir. |
| 4 | C | Rezorbe kretlerin kesiti yuvarlaklaştığı için dişsiz stock tray’ler oval/yuvarlak biçimlidir. |
| 5 | B | Kısa flanj sulkusun tamamına ulaşamaz; slaytın ifadesiyle eksik kayıt oluşur (underextension). |
| 6 | A | Uzun kaşık kası fizyolojik konumundan iter ve aşırı uzun sınırlar kaydedilir. Kısa kaşığın sonucu ise eksik kayıttır — iki hata karşılıklıdır. |
| 7 | C | Mylohyoid ağız tabanını oluşturur ve mandibular protezin lingual sınırını doğrudan belirler; slayt 5 özel özen ister. |
| 8 | B | Hamular notch’ları birleştiren çizgi üst tam protezin arka sınırıyla ilişkilidir ve ölçüye dahil edilmelidir. |
| 9 | A | Silinmez kalem izi alginatta kalır ve alçıya geçer; bu nedenle işaretleme ölçüden önce yapılır. |
| 10 | C | Posterior önce oturtulur; böylece materyal soft palate bölgesine ulaşır ve fazla materyal öne yönlenerek öğürme riski azalır. |
| 11 | B | Alginate su bazlıdır ve kuru parmağa yapışır; ıslak parmak kenarı bozmadan düzeltmeye izin verir. |
| 12 | B | Dilin hafifçe kaldırılması lingual sulkusu fizyolojik konuma getirir. Aşırı hareket sulkusu yapay olarak sığlaştırır. |
| 13 | C | Tek ve hızlı hareket kalıcı deformasyonu en aza indirir; kenarlardan destek kaşığın bükülmesini önler. |
| 14 | D | Slayt 9 tam tersini söyler: kaşık hiçbir yerde yumuşak dokuya değmemelidir. Kret ayrıca kaşıkta merkezde olmalıdır. |
| 15 | A | Slayt 9: durulama ve dezenfektan sprey sonrası 10 dakika içinde dökülmelidir. |
| 16 | B | Nemli pamukla en fazla 30 dakika. Amaç nemli ortam sağlamaktır; suya daldırma imbibisyona yol açar. |
| 17 | C | Dik oturuşta materyal ve salya öne yönelir; yatar pozisyonda farenkse akarak refleksi tetikler. |
| 18 | B | Slayt 11: mandibular lingual ve maksiller anterior bölgeler. Çözüm, kaşık oturtulmadan önce bu bölgelere ek alginat koymaktır. |
| 19 | B | Perforasyon mekanik kilit, adeziv bağlanma sağlar; deliksiz kaşıkta adeziv zorunludur. |
| 20 | C | İşaretler alçıya geçer ve kişisel kaşığın sınırını belirler; ön ölçü bu nedenle “sınır kararlarının verildiği” aşamadır. |
15. Slayt notları, düzeltmeler ve kaynak haritası
Rehberin ana kaynağı kullanıcının sağladığı “5. TAKING DIAGNOSTIC IMPRESSIONS-1.pdf” dosyasıdır (13 sayfa). Slayt metni korunmuş, hiçbir bilgi değiştirilmemiştir. Aşağıdaki notlar slayt ifadelerini doğru bağlama yerleştirmek ve terminoloji ayrımlarını netleştirmek içindir; dış kaynaklar yalnızca bu doğrulama için kullanılmıştır.
| Slayt | Dikkat edilmesi gereken ifade | Rehberde kullanılan yaklaşım |
|---|---|---|
| 1 | Öğretim üyesi adı boş bırakılmış (“Assoc. Prof. Dr.”) | Kaynak künyesi bölüm adıyla verildi: Üsküdar University, Faculty of Dentistry, Department of Prosthodontics. |
| 2 | “Two stages” denip yalnızca birinci aşama listelenmiş; ikinci aşamanın maddesi sunuda yok. | İkinci aşamanın kişisel kaşıkla alınan final (secondary) impression olduğu belirtildi; dersin kapsamı birinci aşama olarak işaretlendi. |
| 4 | Materyal boşluğu için “about 5 mm” | Slayt değeri esas alındı; literatürde 3–5 mm aralığının da kullanıldığı ve alginat için daha dar değerler verilebildiği not edildi. Temel ilke “kaşık dokuya değmeyecek” olarak vurgulandı. |
| 5 | “A tray that is too long may displace the muscle” | Kasın itilmesinin anatomik hasar değil, fizyolojik olmayan sınır kaydı anlamına geldiği açıklandı. |
| 6 | Hamular notch ve vibrating line aynı sayfada, ayrı başlıklar altında | İkisi birlikte üst protezin arka sınır üçlüsü olarak ilişkilendirildi. |
| 8 | Şemadaki etiketler açıklama olmadan verilmiş (labial/buccal/lingual flange ve notch, retromolar fossa, premylohyoid eminence, lingual tubercular fossa, pterygomandibular notch, alveolar groove) | Etiketler değiştirilmeden, dış/iç/arka/kret grupları halinde tablolaştırıldı ve “flanj = kanat, notch = çentik” mantığı verildi. |
| 9 | “Moist cotton may be placed inside for up to 30 minutes” | Amacın %100 bağıl nem sağlamak olduğu, suya daldırmanın imbibitiona yol açtığı; pamuğun ıslak değil nemli olması gerektiği açıklandı. %100 nemde bile bir miktar büzülmenin sürdüğü, 30 dakikalık sınırın bu yüzden anlamlı olduğu belirtildi. |
| 9 | “Sprayed with disinfectant” | Alginatta püskürtmenin tercih edildiği, uzun süreli daldırmanın boyutsal bozulma riski taşıdığı eklendi; slaytın “önce durula, sonra sprey” sırası korundu. |
| 10 | “If necessary, topical anesthesia or premedication” | Farmakolojik desteğin ilk değil son basamak olduğu, önce mekanik ve davranışsal önlemlerin uygulandığı vurgulandı. |
| 12 | “Pour the cast immediately to avoid elastic deformation” | Terim ayrımı yapıldı: elastik deformasyon geri dönüşlüdür ve istenen özelliktir. Yavaş çıkarma kalıcı (plastik) deformasyona, geç dökme ise boyutsal değişime (syneresis/imbibition) yol açar. Slayt metni değiştirilmedi, gerekçesi doğru terimle açıklandı. |
| 2, 4, 9, 11 | Slayt görsellerindeki filigranlar ve kaynak etiketleri | Görseller rehbere aktarılmadı; görsellerin ilettiği bilgi (kaşık tipleri, kısa/uzun flanjlı ölçü örnekleri, işaretlenmiş model) metin ve tablolarla verildi. |
Kaynak PDF kapsamı
| PDF sayfaları | Rehberde karşılığı |
|---|---|
| 1 | Ders başlığı ve kaynak künyesi |
| 2 | Bölüm 1 — İki anahtar faktör, iki aşamalı ölçü, stock tray ile preliminary impression |
| 3 | Bölüm 2 — Kaşık kapsaması, kretin merkezî konumu, oval/yuvarlak biçim, metal/plastik ve perfore/non-perfore |
| 4 | Bölüm 3 — Sulkus derinliği ve kalınlığı, anatomik yapılar, ~5 mm materyal boşluğu |
| 5 | Bölüm 4 — Frenulum, mylohyoid, kısa flanj ve aşırı uzun kaşık |
| 6 | Bölüm 5 — Hamular notch hattı, modiolus çevresi şekillendirme, fizyolojik dudak hareketi, alginat, mum ilavesi, vibrating line işaretleme |
| 7 | Bölüm 6 — Maksiller teknik: posterior önce, soft palate akışı, anterior oturtma, ıslak parmakla düzeltme |
| 8 | Bölüm 7 — Mandibular teknik ve kaşık/ölçü anatomik etiketleri |
| 9 | Bölüm 8 — Destek dokular, yuvarlak kenarlar, kaşık teması, dezenfeksiyon ve 10/30 dakika kuralı |
| 10 | Bölüm 9 — Hasta pozisyonu ve öğürme refleksi yönetimi |
| 11 | Bölüm 10.1 — Sık hatalar: eksik sınırlar, kaplanmamış kaşık yüzeyi, metal–doku teması |
| 12 | Bölüm 10.2 — Perfore kaşık/adeziv, kenardan destek, tek hareketle çıkarma, hemen dökme |
| 13 | Bölüm 11 — Model hazırlığı, fonksiyonel hat işaretleme ve custom tray’e geçiş |
Kontrol kaynakları
- NCBI StatPearls — Dental Alginate Impressions: irreversible hidrokolloidin syneresis/imbibition davranışı, nemli ortamda saklama ve hemen dökme önerisi.
- PMC — Comparative Analysis of Alginate Dimensional Stability with Varied Storage Conditions: %100 bağıl nemde bile süren boyutsal değişim.
- NCBI StatPearls — Anatomy, Head and Neck, Mylohyoid Muscle: mylohyoid çizgi, ağız tabanı (oral diaphragm) ve fonksiyon.
- NCBI StatPearls — Physiology, Gag Reflex: refleksin afferent yolları ve yönetim yaklaşımları.
- FFOFR — Complete Dentures: Preliminary Impressions: dişsiz stock tray seçimi ve materyal boşluğu aralığı.
- Mustansiriyah Üniversitesi, Diş Hekimliği Fakültesi — Impression of Complete Denture: ön ölçü materyalleri, kaşık boşluğu ve maksiller sınır yapıları.