1. Üst ekstremite — Tek gövde, değişen adlar

Kaynak slaytlar: 1–2, 11

Dersin ilk bölümü Upper Extremity Arteries başlığını taşır. Slayt 2, üst ekstremitenin arteriyel ağacını sıralar: subclavian artery, axillary artery, brachial artery, radial artery, ulnar artery ve elde superficial and deep palmar arches. Şemada sağ taraf gösterilir. Bu nedenle sağ a. subclavia’nın truncus brachiocephalicustan çıktığı, aynı gövdeden sağ a. carotis communisin de ayrıldığı görülür. Parmaklara uzanan digital arteries zincirin en distal halkasıdır.

Bu zincirin en önemli mantığı şudur: a. subclavia, a. axillaris ve a. brachialis aslında aynı damarın üç ayrı bölümüdür. Damar bir anatomik sınırı geçtiğinde yeni bir ad alır. Böylece her adın başlangıcı ve sonu, kemik veya kas gibi sabit bir yapıya bağlanır. Slayt 11’deki şema bunu “Subclavian to here, Axillary to here, Brachial to here” oklarıyla gösterir. Sınavda “X arteri nerede başlar/biter?” sorusu aslında bu sınırları sorar. Dirsek bölgesindeki fossa cubitaliste ise tek gövde ikiye ayrılır. Lateralde a. radialis, medialde a. ulnaris ön kolda ilerler ve elde iki ark kurarak birbirine yeniden bağlanır.

2. A. subclavia — Köken, seyir ve üç bölüm

Kaynak slaytlar: 3, 6–7 (şema açıklaması)

Subclavian arteries, slayta göre üst ekstremitelerin, boynun ve toraks bölgesindeki yapıların ana besleyici arterleridir. Bu geniş alan, damarın dallarından kaynaklanır: beyin sapı ve beyinciğe giden a. vertebralis, ön göğüs duvarına inen a. thoracica interna, tiroit ve boyun kaslarına giden truncus thyrocervicalis ile üst interkostal aralıklara giden truncus costocervicalis bu damardan çıkar. Ana gövde ise üst ekstremiteye devam eder.

Slayt 3 seyri şöyle özetler: damar klavikulanın sternal ucu düzeyinde başlar, hafif kavisli bir yolla yukarıya doğru uzanır, m. scalenus anterior’un arkasından geçer ve fossa supraclavicularise girer. Buradan 1. kotun üzerinden aşarak aşağı-laterale döner ve 1. kotun dış kenarında a. axillaris adını alır. Kavisli seyrin nedeni budur: damar boyun köküne doğru tırmanır, sonra kotun üzerinden kola doğru iner. Sağda başlangıç noktası sternoklaviküler eklemin arkasıdır. Solda damar superior mediastinumda arcus aortae’dan çıkar ve boyna sol sternoklaviküler eklemin arkasından girer.

2.1 M. scalenus anterior’a göre üç bölüm

Slayt 6 ve 7’deki “Right Lateral Schematic View” şemasının açıklaması, a. subclavia’yı m. scalenus anteriore göre üç bölüme ayırır. Bu kas, damarın önünden çapraz geçen bir “bölme” gibi davranır. Hangi dalın hangi bölümden çıktığını öğrenmek, boyun kökündeki topografiyi anlamayı kolaylaştırır.

3. A. subclavia’nın dalları

Kaynak slaytlar: 4–7

Slaytlar a. subclavia’nın dallarını dört başlıkta inceler: a. vertebralis, a. thoracica interna, truncus thyrocervicalis ve truncus costocervicalis. Bu dallar baş-boyun anatomisi açısından da önemlidir. A. vertebralis beyin dolaşımına katılır, a. thyroidea inferior tiroit bezini ve larinksi besler. A. cervicalis profunda ise a. carotis externa sisteminden gelen a. occipitalis ile anastomoz yapar.

3.1 A. vertebralis

Slayt 4’e göre a. vertebralis servikal vertebraların foramina transversariasından yukarı çıkar; slayt bunu “yedinci vertebra hariç” diye belirtir. Tipik olarak damar C6’nın foramen transversarium’una girer ve C6’dan C1’e kadar yükselir. Atlas’a (C1) ulaştığında C1’in üst yüzündeki a. vertebralis oluğunda (sulcus arteriae vertebralis) arka arkın üzerinden mediale kıvrılır. Bu bölgede suboksipital üçgenin tabanıyla ilişkilidir. Ardından membrana atlantooccipitalis posterior’u delip foramen magnumdan kafa boşluğuna girer. Slayta göre medulla spinalis, beyin sapı ve beyinciği besler. İki a. vertebralis kafa içinde birleşerek a. basilaris’i oluşturur ve böylece beynin arka dolaşımına katılır.

3.2 A. thoracica interna (internal mammary artery)

Slayt 5’e göre a. thoracica interna, ön göğüs duvarının iç yüzü boyunca aşağı iner ve interkostal kaslar ile meme bezi dahil ön göğüs duvarını besler. Şemada damar sternumun lateralinde, kıkırdak kotların arkasında iner. Üst interkostal aralıklara aa. intercostales anteriores ve meme bezine de ulaşan perforan dallar verir. Başlangıç yakınında frenik sinire eşlik eden a. pericardiacophrenica ayrılır. Damar 6. interkostal aralık düzeyinde iki uç dalına ayrılır: a. epigastrica superior karın ön duvarına (rektus kılıfına) iner; a. musculophrenica diyafram ve alt interkostal aralıkları (7–9) besler.

3.3 Truncus thyrocervicalis

Slayt 6’daki şemada kırmızı çerçeveyle işaretlenen bu kısa gövde, a. subclavia’nın 1. bölümünden çıkar ve hemen dallarına ayrılır:

3.4 Truncus costocervicalis

Slayt 7’de işaretlenen bu gövde iki dal verir. A. cervicalis profunda (deep cervical artery) boynun derin kaslarını ve slayta göre medulla spinalis ile ilişkili yapıları besler. Yukarı çıkarak a. occipitalis’in inen dalıyla anastomoz yapar. A. intercostalis suprema (supreme/highest intercostal artery) ise 1. ve 2. kotların boynunun önünden aşağı iner ve 1. ve 2. aa. intercostales posterioresi vererek üst interkostal aralıkları besler. Daha alttaki posterior interkostal arterler doğrudan aorta thoracica’dan çıkar.

4. A. axillaris — Koltuk altının ana arteri

Kaynak slaytlar: 8–9, 11

Slayt 8’e göre a. axillaris, a. subclavia’nın devamı olarak 1. kotun kenarında başlar ve m. teres major’un alt kenarında sona erip a. brachialis olarak devam eder. Slaytta başlangıç “lower border of the first rib” olarak yazılmıştır; standart anatomik tarif 1. kotun dış (lateral) kenarıdır (bkz. son bölüm). Damarın önünden m. pectoralis minor çaprazlar. Bu kas, a. axillaris’i üç bölüme ayıran anahtar yapıdır. Damar plexus brachialis’in kordlarıyla birlikte vagina axillaris içinde ilerler; kordlar adlarını bu artere göre konumlarından (lateral, medial, posterior) alır.

4.1 Üç bölüm ve altı dal

Slayt 8’deki Netter görselinde 1, 2, 3 rakamları bölümleri gösterir. Her bölümün dal sayısı bölüm numarasına eşittir. Bu basit kural, dalları doğru bölüme yerleştirmeyi kolaylaştırır.

4.2 Omuz bölgesindeki aralıklar (slayt 9)

Slayt 9’daki ön ve arka görünümler, a. axillaris dallarının skapula çevresine hangi aralıklardan ulaştığını gösterir. Quadrangular space (dörtgen aralık) içinden n. axillaris ve a. circumflexa humeri posterior geçer. Bu aralık üstte teres minor, altta teres major, medialde triceps’in uzun başı ve lateralde humerus collum chirurgicum’u ile sınırlıdır. Triangular space (üçgen aralık) içinden a. circumflexa scapulae geçer. Kolun arka yüzünde ise a. profunda brachii ve n. radialis, triceps’in lateral ve uzun başları arasında birlikte görülür. A. suprascapularis lig. transversum scapulae superius’un üstünden, n. suprascapularis altından geçer. Bu ilişkiler, aynı bölgede sinir ve damarın birlikte yaralanabileceğini anlamaya yardım eder.

5. A. brachialis — Kolun arteri, kan basıncı ve dirsek anastomozları

Kaynak slaytlar: 10–14

Slayt 10’a göre a. brachialis, m. teres major’un alt kenarında a. axillaris’in devamı olarak başlar, kolun tamamını besler, fossa cubitalis’te sonlanır ve seyri boyunca n. medianus ile birlikte ilerler. Kolun üst kısmında n. medianus arterin lateralindedir. Orta kısımda arterin önünden çaprazlar ve dirsekte medialine geçer. Damar kolun medial yüzünde, m. biceps brachii ile m. triceps arasındaki oluk boyunca, m. brachialis’in önünde iner. Slayt 10’daki yeşil üçgen fossa cubitalisi gösterir. Bu üçgen üstte epikondiller arası çizgi, medialde m. pronator teres ve lateralde m. brachioradialis ile sınırlıdır. Fossa içinde, lateralden mediale doğru biceps tendonu, a. brachialis ve n. medianus sıralanır. A. brachialis ve n. medianus’un önünü aponeurosis bicipitalis örter (slayt 13).

5.1 Nabız ve kan basıncı ölçümü

Slayt 11’e göre a. brachialis’in nabzı kolun medial alt kısmı boyunca palpe edilebilir. Damar burada humerusa karşı bastırılabildiği için hem nabız alınır hem de kanama durumunda basınç uygulanabilir. Slayt 12’deki klinik not, kan basıncı ölçümünü anlatır. Ölçümde sfigmomanometre (sphygmomanometer) kullanılır. Kola sarılan manşet şişirilerek a. brachialis’teki akım önce durdurulur, sonra basınç yavaşça bırakılır. Fossa cubitalis’te arterin üzerine konan stetoskop ile nabız sesleri dinlenir. Seslerin ilk duyulduğu basınç sistolik, kaybolduğu basınç diyastolik değer olarak okunur. Slaytta normal kan basıncı 120/80 mmHg olarak verilmiştir.

5.2 A. brachialis’in dalları

Slayt 13, a. brachialis’in dallarını üç başlıkta verir: a. profunda brachii (deep brachial artery, kolun derin arteri) ile iki uç dalı olan a. ulnaris ve a. radialis. A. profunda brachii, a. brachialis’in en büyük yan dalıdır. N. radialis ile birlikte humerusun arka yüzündeki sulcus nervi radialis içinde ilerler ve triceps’i besler. Kolun alt kısmında a. collateralis media ve a. collateralis radialis dallarına ayrılır (slayt 13’te kırmızı çerçeveli). Slayt 14’teki Netter levhası, dirsek çevresindeki anastomozları gösterir. Kolun alt kısmında a. brachialis’ten a. collateralis ulnaris superior ve inferior çıkar. Bu inen dallar, ön koldan yukarı dönen tekrarlayan (recurrent) dallar ile birleşerek dirsek eklemi çevresinde bir ağ kurar.

6. Ön kol arterleri — A. ulnaris ve a. radialis

Kaynak slaytlar: 14–19

A. brachialis fossa cubitalis’te, collum radii düzeyinde iki uç dalına ayrılır. Ön kolun ön kompartmanında a. ulnaris medialde, a. radialis lateralde ilerler. İki arter elde iki ark kurarak birbirine yeniden bağlanır. Slayt 15 ve 16’daki görseller bu iki damarın ön kol kaslarıyla ilişkisini, slayt 15’teki el bileği görseli ise bilekte sıralanan yapıları (“radial trio”, “ulnar trio”, “median duo”) gösterir.

6.1 A. ulnaris

Slayt 15’e göre a. ulnaris fossa cubitalis’te collum radii düzeyinde başlar, ön kolun ön kompartmanının medial tarafı boyunca iner, avuç içine girip arcus palmaris superficialis’i oluşturarak sonlanır. Nabzı m. flexor carpi ulnaris tendonunun lateralinde palpe edilir. Başlangıçta m. pronator teres’in derininden geçer ve yüzeyel fleksör kasların altında aşağı iner. Ön kolun distal yarısında n. ulnaris arterin medialinde ona eşlik eder. Bilekte a. ulnaris ve n. ulnaris, os pisiforme’nin lateralinden retinaculum flexorum’un yüzeyinden ele geçer; yani carpal tünelin içinde değildir (slayt 17 görseli).

Slayt 15’teki şemada a. ulnaris’in başlangıç kısmından a. interossea communis çıkar. Bu kısa gövde hemen a. interossea anterior (membrana interossea’nın önünde, derin fleksörleri besler) ve a. interossea posterior (membranın arkasına geçip ekstansör kasları besler) olarak ikiye ayrılır. Slayt 14 ve 16’da a. ulnaris’in a. recurrens ulnaris anterior ve posterior dalları da etiketlidir.

6.2 A. radialis

Slayt 17’ye göre a. radialis nabız sayımında en sık kullanılan arterdir. Fossa cubitalis’te collum radii düzeyinde başlar, ön kolun ön kompartmanının lateral tarafı boyunca iner. Proksimalde m. brachioradialis’in örtüsü altındadır. Ön kolun distalinde radiusun önünde, m. brachioradialis ve m. flexor carpi radialis tendonları arasında yüzeyel olarak yer alır. Nabzı m. flexor carpi radialis tendonunun lateralinde alınır ve damar elde arcus palmaris profundus’u oluşturarak sonlanır. Başlangıç kısmından dirseğe doğru a. recurrens radialis çıkar. Bileğin hemen üstünde ise r. palmaris superficialis (superficial palmar branch) ayrılır; bu dal slayt 18’de kırmızı çerçeveyle vurgulanmıştır ve yüzeyel arkın tamamlanmasına katılır.

6.3 Anatomik enfiye çukuru (anatomical snuffbox)

Slayt 19’a göre a. radialis ön koldan ayrılırken os scaphoideum ve os trapezium etrafında dorsale kıvrılır ve anatomik enfiye çukurunun tabanını çaprazlar. Bu çukur, başparmak ekstansiyona getirildiğinde bileğin lateral-dorsal yüzünde görülen üçgen çöküntüdür. Sınırları slayttaki fotoğrafta işaretlenmiştir: önde (lateral/palmar) m. abductor pollicis longus (APL) ve m. extensor pollicis brevis (EPB) tendonları, arkada (medial/dorsal) m. extensor pollicis longus (EPL) tendonu. Tabanda scaphoid ve trapezium bulunur. Slayta göre enfiye çukuru, trapeziumun dorsalinde a. radialis’ten nabız alınabilecek ikinci bir noktadır. A. radialis buradan sonra 1. dorsal interosseöz kasın iki başı arasından avuç içine geçer ve derin arkı kurar.

7. El arkları — Arcus palmaris superficialis ve profundus

Kaynak slaytlar: 20–21

Avuç içinde a. radialis ve a. ulnaris iki arteriyel ark kurarak birbirine bağlanır. Bu iki ark, parmakların her iki kaynaktan beslenmesini sağlar; bir arter tıkandığında diğeri eli besleyebilir. Slayt 20 iki arkın oluşumunu ve derinliklerini karşılaştırır, slayt 21’deki Netter ve şematik görseller ise dallarını gösterir.

Slayt 20’deki görselde yeşil çerçeveyle işaretlenen a. princeps pollicis, derin arkın başlangıcında a. radialis’ten çıkar ve başparmağın iki palmar kenarını besler. Slayt 21’deki şema bunu “ulnar and radial palmar digital arteries of the thumb” olarak gösterir. Aa. metacarpales palmares derin arktan çıkar ve parmak köklerinde yüzeyel arkın ortak digital dallarıyla birleşir. Böylece her parmak hem yüzeyel hem derin sistemden kan alabilir. Bileğin palmar yüzünde ayrıca a. radialis ve a. ulnaris’ten çıkan rr. carpales palmares karpal kemikler önünde küçük bir ağ kurar (slayt 20–21’de etiketli).

8. Alt ekstremite — A. iliaca communis, interna ve externa

Kaynak slaytlar: 22–25

Dersin ikinci bölümü Lower Extremity Arteries başlığıyla açılır. Slayt 22 sırayı verir: common iliac artery, external and internal iliac arteries, femoral artery, popliteal artery, anterior tibial artery, posterior tibial artery, dorsalis pedis artery, lateral and medial plantar arteries, plantar arch. Slayttaki ön ve arka görünüm şemaları, aorta abdominalis’in visseral dallarını (truncus coeliacus, a. mesenterica superior ve inferior, a. renalis, a. testicularis/ovarica) da gösterir. Bunlar bağlam içindir; derste odak, aort çatallanmasından sonraki ekstremite zinciridir. Üst ekstremitedeki gibi burada da aynı ana gövde belirli sınırları geçtikçe ad değiştirir.

8.1 A. iliaca communis

Slayt 23’e göre a. iliaca communis aorta abdominalis’ten L4 düzeyinde çıkar. Aort burada sağ ve sol a. iliaca communis’e çatallanır. Damar pelvis girişinin (pelvic brim) üzerinden oblik olarak aşağı iner ve art. sacroiliaca düzeyinde a. iliaca interna ve externa’ya ayrılır. Slayt 23’teki görselde v. cava inferior sağda, aort solda görülür; sağ a. iliaca communis, sol v. iliaca communis’in önünden çaprazlar. Çatallanmaya yakın bölgede üreter de iliak damarların önünden pelvise iner.

Medial kompartman için slaytın a. iliaca interna’yı vurgulamasının nedeni, bu dalın uyluğa ulaşan a. obturatoriasıdır. A. obturatoria canalis obturatorius’tan geçerek adduktor kasları besler. Gluteal bölge ise a. glutea superior ve inferior tarafından beslenir; bu arterler pelvisi foramen ischiadicum majus yoluyla terk eder (slayt 27’deki derin diseksiyon).

8.2 A. iliaca externa ve a. epigastrica inferior

Slayt 24’e göre a. iliaca externa dalları aracılığıyla karın ön duvarını da besler. En önemli dalı a. epigastrica inferiordur. Bu arter rektus kılıfı (vagina musculi recti abdominis) içinde yukarı çıkar ve burada a. thoracica interna’nın dalı olan a. epigastrica superior ile anastomoz yapar. Karın ön duvarının iç yüzünde kaldırdığı periton kıvrımı plica umbilicalis lateralistir; slayt bunu “inside the lateral umbilical fold” diye belirtir. A. epigastrica inferior’un dalları a. cremasterica (erkekte funiculus spermaticus ile m. cremaster’e) ve r. pubicustur. Görselde ayrıca a. circumflexa ilium profunda crista iliaca boyunca laterale uzanır.

8.3 Üst ve alt ekstremite sistemlerini bağlayan anastomoz (slayt 25)

Slayt 25’teki sarı kutulu şema, gövdenin ön duvarında a. subclavia ile a. iliaca externa arasında kesintisiz bir arteriyel yol olduğunu gösterir. Bu yol, aorta atlanarak üst gövdeden alt gövdeye kan taşınabileceği anlamına gelir.

9. A. femoralis ve a. profunda femoris — Uyluğun arterleri

Kaynak slaytlar: 26–30

Slayt 26’ya göre a. femoralis alt ekstremitenin ana arteriyel kaynağıdır ve uyluğun ön yüzü boyunca iner. Lig. inguinale’nin altından geçtiği noktada trigonum femorale (femoral üçgen)e girer. Üçgen içinde v. femoralis’in lateralinde, n. femoralis’in medialinde yer alır. Üçgenin tepesinden sonra m. sartorius’un altındaki canalis adductoriusa (adduktor kanal, Hunter kanalı) girer, kanalın sonunda hiatus adductoriustan geçerek arkaya, fossa poplitea’ya ulaşır ve a. poplitea adını alır. Slayt 29’daki görselde adduktor kanalın ön duvarını oluşturan vastoadductor fascia işaretlenmiştir.

Slayt 26’daki Netter görseli, femoral üçgenin içeriğini ayrıntılı gösterir. Vagina femoralis (femoral sheath) a. femoralis, v. femoralis ve en medialdeki canalis femoralisi sarar. N. femoralis kılıfın dışında, lateralde kalır. Canalis femoralis’in üst ağzı anulus femoralistir; medialinde lig. lacunare (Gimbernat) bulunur ve kanal içinde derin inguinal lenf düğümleri yer alır. Femoral herniler bu kanaldan çıkar. V. saphena magna ise üçgen içinde v. femoralis’e katılır.

9.1 A. femoralis’in dalları

Slayt 28’e göre a. femoralis’in dalları alt karnın yüzeyel yapılarını, genital bölge derisini, skrotum veya labia majora’yı, diz eklemini ve uyluk kaslarını besler. Mavi çerçeveli dallar şunlardır:

9.2 A. profunda femoris ve dalları

Slayt 29’a göre a. profunda femoris (deep femoral artery) lig. inguinale’nin yaklaşık 4 cm altında a. femoralis’ten çıkar. Arka ve mediale doğru ilerleyerek uyluğun arka ve medial kompartman kaslarını besler. A. femoralis’in arkasından, m. adductor longus’un derininde aşağı iner. Slayt 30 dallarını üç başlıkta verir:

10. A. poplitea, tibial arterler ve a. dorsalis pedis

Kaynak slaytlar: 31–36

10.1 A. poplitea

Slayt 31’e göre a. poplitea a. femoralis’in devamıdır, hiatus adductorius’ta başlar, diz ekleminin arkasından iner, çeşitli dallar verir ve a. tibialis anterior ile a. tibialis posterior’a ayrılarak sonlanır. Fossa poplitea’nın en derin yapısıdır; önünde femurun facies poplitea’sı ve diz eklem kapsülü bulunur. Arkasında v. poplitea, onun da arkasında n. tibialis yer alır. Verdiği dallar başlıca genikular arterlerdir: a. superior lateralis/medialis genus, a. media genus ve a. inferior lateralis/medialis genus (slayt 22, 27 ve 30’daki şemalar). Bu dallar, a. descendens genus ve a. circumflexa femoris lateralis’in inen dalıyla birlikte diz çevresinde bir anastomoz ağı kurar. Ayrıca baldır kaslarına sural dallar verir.

10.2 A. tibialis anterior ve a. dorsalis pedis

Slayt 32’ye göre a. tibialis anterior m. popliteus’un alt kenarında a. poplitea’nın çatallanmasından doğar, tibia ile fibula arasından geçer (membrana interossea’nın üst kenarının üzerinden öne geçer), bacağın ön kompartmanında iner ve ayak sırtına ulaşarak a. dorsalis pedis adını alır. Ön kompartmanda n. fibularis (peroneus) profundus ona eşlik eder (slayt 32’deki kesit). Görselde ayrıca a. recurrens tibialis anterior ve ayak bileği çevresindeki a. malleolaris anterior medialis ve lateralis dalları etiketlidir.

Slayt 33’e göre a. dorsalis pedis, a. tibialis anterior’un devamıdır. Ayak bileğinin retinaculum extensorum’unun altından geçer ve m. extensor digitorum longus ile m. extensor hallucis longus tendonlarının yanında ayak sırtı boyunca ilerler. Slayttaki Netter görselinde kırmızı çerçeveli dalları şunlardır: a. arcuata (metatars tabanları üzerinde laterale kavis yapar ve aa. metatarsales dorsalesi verir) ve 1. intermetatarsal aralıktan tabana geçen a. plantaris profunda (deep plantar artery). Görselde a. tarsalis lateralis ve aa. tarsales mediales de bulunur. Slayt 34’e göre a. dorsalis pedis nabzı, m. extensor hallucis longus tendonunun lateralinden alınır.

10.3 A. tibialis posterior

Slayt 35’e göre a. tibialis posterior m. popliteus’un alt kenarında a. poplitea’nın devamı olarak başlar, bacağın arka tarafı boyunca iner, çeşitli dallar verir ve ayağa geçip a. plantaris medialis ile a. plantaris lateralis olarak sonlanır. Arka kompartmanın derin tabakasında, m. soleus’un derininde, n. tibialis ile birlikte ilerler. En büyük dalı a. fibularis (a. peronea)dır; slayt 22’de “tibiofibular (tibioperoneal) trunk” olarak gösterilen kısa gövde bu ayrılmayı ifade eder. A. fibularis fibulaya yakın seyreder ve lateral kas grubunu besler; slayt 35’te perforan ve kommunikan dalları ile slayt 31’de kalkaneal dalları etiketlidir. A. tibialis posterior da topukta kalkaneal dallar verir.

Slayt 36’ya göre a. tibialis posterior nabzı malleolus medialis’in arkasında, m. flexor hallucis longus ve m. flexor digitorum longus tendonları arasında alınır. Bu bölge retinaculum flexorum’un örttüğü tarsal tünel bölgesidir. Slayt 36’daki medial görünüm, arterin n. tibialis ile birlikte bu tendon kılıfları arasında ilerlediğini gösterir.

11. Plantar arklar — Ayak tabanının arteriyel ağı

Kaynak slaytlar: 37

Ayak tabanı, eldeki palmar arklara benzer biçimde bir arteriyel arkla beslenir; ancak ayakta asıl ve kalıcı olan derin arktır. A. tibialis posterior malleolus medialis’in arkasından, retinaculum flexorum’un altından ayak tabanına geçer ve m. abductor hallucis’in derininde iki uç dalına ayrılır. A. plantaris medialis daha küçük dalıdır, ayağın medial kenarı boyunca ilerler. A. plantaris lateralis daha büyük dalıdır, ayak tabanını çaprazlayarak laterale gider ve sonra mediale dönerek arkı kurar.

Slayt 37’ye göre arcus plantaris profundus (deep plantar arch), esas olarak a. tibialis posterior’un dalı olan a. plantaris lateralis ile a. dorsalis pedis’in a. plantaris profunda dalı tarafından oluşturulur. Slayttaki görselde ark, m. adductor hallucis’in oblik başının derininde, metatars tabanları düzeyinde görülür. Bu ark, ayak sırtındaki sistem (a. tibialis anterior kaynağı) ile ayak tabanındaki sistemi (a. tibialis posterior kaynağı) birbirine bağlar. Arktan aa. metatarsales plantares çıkar ve parmaklara giden plantar digital arterlere devam eder; ayrıca ayak sırtına geçen posterior perforan dallar verir (slayt 33’te etiketli).

Slayt 37 ayrıca yüzeyel plantar arktan söz eder ve onu a. plantaris lateralis’in devamı ile a. plantaris medialis’in anastomozu olarak tarif eder. Yüzeyel plantar ark sabit bir yapı değildir; birçok kişide tam bir ark oluşturmaz ve klinik önemi derin arka göre azdır (bkz. son bölüm).

12. Son tekrar — Temel eşleştirmeler ve nabız noktaları

12.1 Nabız noktaları haritası

12.2 Hemen hatırlanacak cevaplar

13. Kendini dene — 20 özgün çalışma sorusu

Önce cevap anahtarına bakmadan çöz. Sorular bu rehberdeki bilgileri pekiştirmek ve yorum gücünü ölçmek için hazırlanmıştır.

1. Sol a. subclavia doğrudan hangi yapıdan köken alır?

   A) Truncus brachiocephalicus · B) A. carotis communis sinistra · C) Arcus aortae · D) Aorta ascendens · E) Truncus thyrocervicalis

2. A. subclavia’nın m. scalenus anterior’un hemen arkasında kalan bölümü hangisidir?

   A) 1. bölüm · B) 2. bölüm · C) 3. bölüm · D) A. axillaris’in 1. bölümü · E) Truncus brachiocephalicus

3. Aşağıdakilerden hangisi a. vertebralis’in tipik seyri üzerinde yer almaz?

   A) C6 foramen transversarium · B) C1 üst yüzündeki a. vertebralis oluğu · C) Suboksipital üçgen · D) Foramen magnum · E) C7 foramen transversarium

4. Aort koarktasyonu olan bir hastada a. subclavia’dan a. iliaca externa’ya kan taşıyan ön gövde duvarı kollateral zinciri hangisidir?

   A) A. vertebralis → a. basilaris · B) A. thoracica interna → a. epigastrica superior → a. epigastrica inferior · C) Truncus costocervicalis → a. cervicalis profunda · D) A. axillaris → a. thoracodorsalis · E) A. suprascapularis → a. circumflexa scapulae

5. Omuzda m. supraspinatus ve m. infraspinatus’u besleyen, truncus thyrocervicalis kaynaklı arter hangisidir?

   A) A. transversa cervicis · B) A. thyroidea inferior · C) A. cervicalis ascendens · D) A. suprascapularis · E) A. intercostalis suprema

6. A. axillaris’in m. pectoralis minor’un arkasındaki bölümünden çıkan dal hangisidir?

   A) A. thoracoacromialis · B) A. thoracica superior · C) A. subscapularis · D) A. circumflexa humeri posterior · E) A. profunda brachii

7. Humerus collum chirurgicum kırığından sonra deltoid kasında güçsüzlük gelişen bir hastada, sinirle birlikte yaralanma riski en yüksek arter hangisidir?

   A) A. circumflexa humeri anterior · B) A. thoracica lateralis · C) A. circumflexa humeri posterior · D) A. suprascapularis · E) A. thoracodorsalis

8. Humerus cisminin orta kısmındaki kırıkta n. radialis ile birlikte yaralanabilecek arter hangisidir?

   A) A. brachialis · B) A. collateralis ulnaris superior · C) A. recurrens radialis · D) A. circumflexa humeri anterior · E) A. profunda brachii

9. Sfigmomanometreyle kan basıncı ölçümünde manşetin akımı kestiği ve stetoskopla dinlenen arter hangisidir?

   A) A. brachialis · B) A. radialis · C) A. axillaris · D) A. ulnaris · E) A. profunda brachii

10. Fossa cubitalis’te damar yolu açılırken medial tarafta derin girişimle zarar görebilecek, a. brachialis’e eşlik eden sinir hangisidir?

    A) N. radialis · B) N. ulnaris · C) N. musculocutaneus · D) N. medianus · E) N. axillaris

11. A. ulnaris nabzı bilekte en doğru olarak nerede palpe edilir?

    A) FCR tendonunun lateralinde · B) FCU tendonunun lateralinde · C) Palmaris longus tendonunun medialinde · D) Anatomik enfiye çukurunda · E) EPL tendonunun medialinde

12. Radial nabız alınırken parmak uçlarının yerleştirildiği doğru komşuluk hangisidir?

    A) FCU tendonu ile pisiform arası · B) Palmaris longus tendonunun üzeri · C) Brachioradialis ve FCR tendonları arası, radiusun önü · D) Retinaculum flexorum’un altı · E) Ulnanın distal ucunun arkası

13. El üzerine düşen bir hastada anatomik enfiye çukurunda hassasiyet var. Bu çukurun tabanında yer alan ve nabız alınabilen arter ile kırık açısından şüphelenilen kemik hangisidir?

    A) A. ulnaris – os pisiforme · B) A. interossea anterior – radius · C) A. radialis – os lunatum · D) A. ulnaris – os hamatum · E) A. radialis – os scaphoideum

14. Arcus palmaris superficialis ile ilgili doğru ifade hangisidir?

    A) Esas olarak a. ulnaris tarafından oluşturulur ve aponeurosis palmaris’in derinindedir. · B) Esas olarak a. radialis tarafından oluşturulur. · C) M. adductor pollicis’in oblik başının derinindedir. · D) A. princeps pollicis’i verir. · E) Aa. metacarpales palmares’in kaynağıdır.

15. Radial arter kateterizasyonu öncesinde Allen testi yapılmasının anatomik gerekçesi nedir?

    A) A. radialis’in carpal tünelden geçmesi · B) A. ulnaris’in palmar arklar üzerinden eli tek başına besleyebilip besleyemeyeceğini görmek · C) A. brachialis’in collum radii düzeyinde sonlanması · D) A. interossea’nın derin arkı oluşturması · E) N. medianus’un a. radialis’e eşlik etmesi

16. A. iliaca externa hangi yapının altından geçtiğinde a. femoralis adını alır?

    A) Lig. lacunare · B) Hiatus adductorius · C) Lig. inguinale · D) Art. sacroiliaca · E) Canalis obturatorius

17. Femoral üçgende lateralden mediale doğru doğru sıralama hangisidir?

    A) V. femoralis – a. femoralis – n. femoralis · B) A. femoralis – n. femoralis – v. femoralis · C) Canalis femoralis – v. femoralis – a. femoralis · D) N. femoralis – a. femoralis – v. femoralis · E) N. femoralis – v. femoralis – a. femoralis

18. A. profunda femoris’in m. adductor magnus’u delerek uyluğun arka kompartmanına ulaşan dalları hangileridir?

    A) A. circumflexa femoris medialis · B) Aa. perforantes · C) A. descendens genus · D) A. circumflexa femoris lateralis · E) A. pudenda externa profunda

19. A. poplitea’nın a. tibialis anterior ve posterior’a ayrıldığı düzey hangisidir?

    A) Hiatus adductorius · B) Diz eklem aralığı · C) Fibula başı · D) Malleolus medialis · E) M. popliteus’un alt kenarı

20. Arcus plantaris profundus’un oluşumuna ilişkin doğru eşleştirme hangisidir?

    A) A. plantaris lateralis + a. dorsalis pedis’in a. plantaris profunda dalı · B) A. plantaris medialis + a. fibularis · C) A. tibialis anterior + a. arcuata · D) A. fibularis + a. plantaris lateralis · E) A. plantaris medialis + a. tarsalis lateralis

14. Gerekçeli cevap anahtarı

15. Slayt notları, düzeltmeler ve kaynak haritası

Rehberin ana kaynağı “03 Arterial supply of upper and lower limb.pdf” dosyasıdır. Konu anlatımında slayt içeriği korunmuştur. Aşağıdaki notlar, yazım hatalarını ve standart anatomik tariften ayrılan ifadeleri ayırt etmek içindir. Dış kaynaklar yalnızca bu doğrulama için kullanılmıştır.

Kaynak PDF kapsamı

Kontrol kaynakları

• NCBI StatPearls — Anatomy, Thorax, Subclavian Arteries: köken, bölümler ve dallar.
• NCBI StatPearls — Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Axillary Artery: 1. kotun dış kenarı ile teres major arasındaki sınırlar; 1–2–3 dal düzeni.
• NCBI StatPearls — Profunda Brachii Artery: n. radialis ile birlikte seyir ve kollateral dallar.
• NCBI StatPearls — Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Hand Arteries: palmar arkların oluşumu ve dalları.
• American Heart Association — Understanding Blood Pressure Readings: güncel kan basıncı kategorileri.
• NCBI StatPearls — Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Arteries: alt ekstremite arter zinciri.
• NCBI StatPearls — Lateral Circumflex Femoral Artery: dalları ve beslediği bölgeler.
• NCBI StatPearls — Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Foot Arteries: derin plantar ark ve yüzeyel plantar arkın değişkenliği.